6.6.6 Is de begunstigde derde van de levensverzekering dan óók belanghebbende in de zin van art. 1:2 Awb?

De Rechtbank Rotterdam1 en het CBb2 spreken in deze uitspraken over polishouders van Optas. Het is de vraag of het hier voor wat betreft alle eisers eigenlijk wel gaat om polishouders. Ik heb de indruk dat een deel van hen mogelijk geen polishouder is, maar de begunstigde van collectieve levensverzekeringen die met Optas zijn gesloten. Bij collectieve levensverzekeringen is de werkgever de polishouder en zijn de (voormalige) werknemers begunstigden die hun begunstiging hebben aanvaard.3 Uit stukken over deze kwestie is bij mij de gedachte ontstaan dat – alhoewel de rechtbank en het CBb spreken over polishouders – het eigenlijk gaat om polissen waarbij de havenwerkgevers de polishouders zijn en de huidige en voormalige havenwerknemers de begunstigden daarvan. Mijn veronderstelling is dat deze casus eigenlijk gaat om collectieve levensverzekeringen.

Dat baseer ik ten eerste op de statutaire doelomschrijving van Optas Pensioenen, die naar mijn mening de doelomschrijving is van een verzekeraar die collectieve levensverzekeringen sluit.4

Ten tweede baseer ik mij op de correspondentie inzake Optas Pensioenen die ik aantrof op de website van FNV Havens.5 Aanvankelijk wordt in die stukken meestal over verzekerden of deelnemers gesproken. Uit die stukken ontstaat het beeld dat de rechtbank en het CBb mogelijk over polishouders zijn gaan spreken, omdat de betrokkenen zichzelf in hun stukken op verschillende plekken als zodanig zijn gaan aanduiden.

Ten derde baseer ik die gedachte op de uitspraak van de Rechtbank Den Haag van 21 februari 20196 waarin ten aanzien van de verzoekster wordt opgemerkt dat de “ex-werkgever van verzoekster” “een drietal (collectieve) pensioenverzekeringen en (collectieve) aanvullingen daarbij bij Optas afgesloten” heeft.7 Zij was dus in ieder geval begunstigde en niet zelf polishoudster.

Maar eigenlijk doet het er niet toe of het in deze specifieke casus ging om collectieve levensverzekeringen en de begunstigden daarvan. Belangrijker is dat de door het CBb in de uitspraak van 14 december 2021 gebruikte argumentatie om “polishouders” te kwalificeren als belanghebbenden in de zin van art. 1:2 Awb, tevens te gebruiken lijkt om de begunstigden van collectieve levensverzekeringen als belanghebbende in de zin van art. 1:2 Awb te beschouwen. Ook zij kunnen immers door de overdracht van de levensverzekeringen geraakt worden in hun eigen, persoonlijke financiële situatie.

De kring van belanghebbenden bij een instemmingsbesluit op grond van art. 3:119 lid 4 Wft is aldus geredeneerd dan groter dan het op het eerste gezicht lijkt op grond van de uitspraak van het CBb. Ook de begunstigden van collectieve levensverzekeringen kunnen daar dan mogelijk toe behoren.8

Als dat zo is, dan kunnen begunstigde derden van individuele levensverzekeringen mogelijk ook als belanghebbende in de zin van art. 1:2 Awb gekwalificeerd worden bij instemmingsbesluiten op grond van art. 3:119 lid 4 Wft. De door de rechters gebruikte argumentatie zou dan immers mogelijk ook met betrekking tot deze groep gebruikt kunnen worden.

Niet alleen polishouders van levensverzekeringen, maar ook begunstigden bij collectieve levensverzekeringen en begunstigde derden bij individuele levensverzekeringen hebben in een dergelijke redenering dan mogelijk het recht van bezwaar en beroep op grond van de Awb.

Het vorenstaande heeft naar mijn mening nog eens extra betekenis gelet op de conclusie die ik trok in hoofdstuk 5.6.2.3, namelijk dat begunstigden bij collectieve levensverzekeringen géén gebruik kunnen maken van het Wft-verzetrecht. Dat zij wél gebruik kunnen maken van rechten op grond van de Awb geeft hen dan toch de mogelijkheid zélf op te komen voor hun eigen, persoonlijke financiële positie in verband met de collectieve levensverzekering.

Er lijkt dus op grond van de uitspraak van het CBb van 14 december 2021 beargumenteerd te kunnen worden dat ook begunstigde derden belanghebbende kunnen zijn bij een instemmingsbesluit van DNB op grond van art. 3:119 lid 4 Wft. In een debat over de vraag of de begunstigde derde inderdaad óók gekwalificeerd kan worden als belanghebbende, lijkt me het belangrijkst om voor ogen te houden dat het CBb ten aanzien van de polishouder oordeelde dat “de betrokkenheid van zijn rechts- of belangpositie bij het besluit een zelfstandige aanspraak op rechtsbescherming rechtvaardigt”.9 Ten aanzien van de begunstigde bij een collectieve levensverzekering (die wordt geacht de begunstiging te hebben aanvaard) en de begunstigde derde van een individuele levensverzekering die al een uitkering geniet of waarvan de begunstiging al onherroepelijk is geworden, lijkt mij de kans van slagen bij het bepleiten dat ook hun positie een zelfstandige aanspraak op rechtsbescherming rechtvaardigt, groter dan in het geval van de begunstigde derde van een individuele levensverzekering waarvan de begunstiging nog niet onherroepelijk is. De aanwijzing van een derde als begunstigde kan volgens art. 7:968 BW met name niet meer worden herroepen (a) indien die derde haar heeft aanvaard, (b) indien het risico is geëindigd door het overlijden van de verzekerde en (c) indien een uitkering opeisbaar wordt.

Ik veronderstel daarom totdat anders mocht blijken, dat de begunstigde bij een collectieve levensverzekering, en de begunstigde derde van een individuele levensverzekering die al een uitkering geniet of waarvan de begunstiging al onherroepelijk is geworden, wél belanghebbende in de zin van art. 1:2 Awb is bij het instemmingsbesluit van DNB op grond van art. 3:119 lid 4 Wft, maar dat de begunstigde derde van een individuele levensverzekering waarvan de begunstiging nog niet onherroepelijk is geworden géén belanghebbende is in de zin van art. 1:2 Awb bij dat besluit.