Onafhankelijkheid van de rechter (SteR nr. 3) 2011/3.4.1.2:3.4.1.2 Benoeming door het parlement

Onafhankelijkheid van de rechter (SteR nr. 3) 2011/3.4.1.2

3.4.1.2 Benoeming door het parlement

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

In meerdere lidstaten van de Raad van Europa is gekozen voor een verkiezingssysteem voor rechters, vaak voor bepaalde rechterlijke instanties binnen de lidstaat, zoals constitutionele gerechten of gerechten met een speciale bevoegdheid. Verkiezing van rechters is in beginsel niet onverenigbaar met artikel 6 EVRM. Een meerderheid van de leden van het Italiaanse Constitutionele Hof, dat onder meer oordeelt over ambtsmisdrijven, wordt door het lot gekozen uit een lijst van personen die het parlement heeft opgesteld. Uit de zaak Crociani1 blijkt dat deze benoemingswijze volgens de Commissie geen afbreuk doet aan de onafhankelijkheid, noch aan de onpartijdigheid van het Constitutionele Hof. Hoewel de wijze van benoeming in de jurisprudentie doorgaans wordt aangemerkt als een element van de onafhankelijkheid, gaan de opmerkingen van de Commissie onder die noemer daar niet op in. De benoemingswijze komt wel aan de orde bij het onderzoek naar de onpartijdigheid van het Constitutionele Hof. Dat lijkt samen te hangen met de gedachte dat benoeming van rechters door politieke partijen (uit het parlement) de rechters een politieke kleur geven, als gevolg waarvan zij niet onpartijdig zouden zijn. De Commissie aanvaardt dat niet:

‘In the opinion of the Commission the mere fact that all or some of the judges were appointed by Parliament cannot cast doubt upon the court’s impartiality. On fact, such a method of appointment to the ordinary courts is used in some Council of Europe member states. It considers that political sympathies, at least in so far as they are of different shades, do not in themselves imply a lack of impartiality towards the parties before the court.’2

Benoeming van rechters door het parlement is recenter ook ter beoordeling voorgelegd aan het Hof in de zaken Ninn-Hansen3 en Filippini.4 Het Hof heeft in beide ontvankelijkheidsbeslissingen de visie van de Commissie overgenomen. Ook in Ninn-Hansen betrof het de procedure voor berechting van ministers wegens ambtsmisdrijven, waarbij zij door het Court of impeachment uit hun ambt konden worden ontslagen. De helft van de leden van dat gerecht bestond uit beroepsrechters afkomstig uit de hoogste nationale rechterlijke instantie en de andere helft uit lekenrechters die werden gekozen door het parlement volgens evenredige vertegenwoordiging. De reden voor de deelname van lekenrechters is het benodigde politieke inzicht voor de te berechten zaken. Het enkele feit dat rechters zijn benoemd door het parlement doet geen afbreuk aan hun onafhankelijkheid en onpartijdigheid:

‘(…) mere appointment by Parliament cannot be seen to cast doubt on the independence or impartiality of the court. (…) Although political sympathies may play part in the process of appointment of lay judges to the Court of Impeachment the Court does not consider that this alone gives legitimate doubts as to their independence and impartiality. In this respect the Court have [has, PvdE] paid attention, inter alia, to the fact that the lay judges were required to take an oath to the effect that they would pass judgment ‘as [they] find it to be right and true according to the law and the evidence of the case’ and that it is not established that they were appointed with a view to adjudicate this particular case or had declared political affiliations concerning the subject matter in issue. Nor has it been established that there existed other links between Parliament and the lay judges which could give rise to misgivings as to the lay judges’ independence and impartiality.’5

Hoewel het Hof de benoeming door het parlement beoordeelt in het licht van zowel de onafhankelijkheid als de onpartijdigheid en beide voldoende gewaarborgd acht, ziet de motivering daarvan vooral op de onpartijdigheid. De rechters hadden geen belang bij de uitkomst van de zaak, noch een uitgesproken politieke affiliatie.

In de kleine republiek San Marino worden alle rechters benoemd door het parlement. Filippini klaagde erover dat zij daardoor niet onafhankelijk en onpartijdig zijn. De conclusie is wederom dat het enkele feit dat rechters worden benoemd door het parlement nog geen afbreuk doet aan hun onafhankelijkheid. Het Hof maakt in deze zaak echter een beter onderscheid tussen de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid:

‘A cet égard, leur seule élection par le Parlement ne saurait entacher l’indépendance des juges s’il ressort clairement de leur statut que, une fois désignés, ils ne reçoivent ni pressions ni instructions de la part du Parlement et exercent leurs functions en toute indépendance. Or il résulte en l’espèce de la loi du 28 octobre 1992 précitée, et notamment de son article 1er, que tel est bien le cas.’6

Deze overweging ziet volledig op de onafhankelijkheid. Het is wettelijk vastgelegd dat eenmaal benoemde rechters geen druk of aanwijzingen door het parlement krijgen opgelegd in de uitoefening van hun functie. Het betreft hier één van de elementen – geen druk van buitenaf – uit de standaardoverweging van het Hof inzake onafhankelijkheid. Hierna lijkt het Hof nog apart in te gaan op de onpartijdigheid – maar neemt daar uiteindelijk (helaas) weer de onafhankelijkheid in mee: ‘Bien que les sympathies politiques jouer un rôle dans le processus de nomination des magistrats saint-marinais, la Cour estime que ce seul élément ne peut faire naître des doutes légitimes sur l’indépendance et l’impartialité de ces derniers.’7 De strekking van de conclusie moet mijns inziens zijn dat politieke sympathieën een rechter op zichzelf nog niet vooringenomen maken en derhalve geen afbreuk doen aan zijn onpartijdigheid.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.