10.3 Arbeidsvreugde door meervoudige en enkelvoudige behandeling

Rechters doen hun werk met plezier: respondenten gaven aan zowel meervoudige als enkelvoudige behandeling positief of zeer positief te waarderen als het gaat om plezier in het werk. Het contact en de omgang met collega’s bij meervoudige behandelingen bleek helemaal op prijs gesteld te worden: een derde van de respondenten waardeerde dit als zeer positief, twee derde als positief en één respondent als neutraal. In enkelvoudige behandeling werd het gemis aan contact en omgang met collega’s meer gevoeld: zes van de vijftig rechters bij de rechtbanken schreven hierover. Bij de gerechtshoven gold dat zelfs voor vier van de elf raadsheren. Een kantonrechter, die niet tot de respondentgroep van de enquête behoort, wees tijdens een interview echter ook op de aantrekkelijke kanten van zijn functie, namelijk het vele zittingswerk, het contact met de partijen en de hechte samenwerking met een kleine club van medewerkers.

Meervoudige rechtspraak lijkt wel een zware wissel te trekken op de werkdruk: 40 van de 64 respondenten vond deze vorm van rechtspraak werkdrukverhogend of sterk werkdrukverhogend, terwijl geen van hen minder druk ervoer. De werkdruk van enkelvoudige rechtspraak beleefden de respondenten in meerderheid neutraal (42 van de 61 respondenten). Veertien respondenten vonden unusrechtspraak zelfs werkdrukverlagend. Waardoor respondenten meervoudige rechtspraak als werkdrukverhogend ervaren, is onbekend. Wellicht is dat het geval omdat zij direct getuige zijn van elkaars functioneren. Hoewel in de enquête expliciet gevraagd is om alleen de relatie tussen zittingsvorm en werkdruk te beoordelen, kan meespelen dat meervoudige zaken dikwijls complexer en omvangrijker zijn dan enkelvoudige en daardoor tot een hogere werkdruk leiden. In ander onderzoek is erop gewezen dat in meervoudige kamers de autonomie van rechters en juridisch medewerkers om te bepalen hoe zij hun werk willen uitvoeren, alsook in welk tempo en in welke volgorde, meer beperkt is dan in enkelvoudige kamer, omdat zij afhankelijker van elkaar zijn. Roosters worden gewoonlijk vol gepland, waardoor er weinig speelruimte is om flexibel met pieken in het werkaanbod om te gaan. In ditzelfde onderzoek wordt gemeld dat de juridische ondersteuning door hun voorbereidende werk de werkdruk bij zowel meervoudige als enkelvoudige zaken verlicht. Begrijpelijkerwijs ontstaat er vooral bij enkelvoudige rechters druk als door capaciteitstekort minder ondersteuning beschikbaar is, omdat de unus dan veel zaken alleen af moet handelen.1

In interviews is rechters gevraagd of zitting hebben in een enkelvoudige kamer meer status geeft dan in een meervoudige kamer, of andersom. De rechters waren hierover eensgezind: neen. Goed functioneren geeft aanzien en een meervoudige zaak heeft een zekere status, maar dat geldt niet zonder meer voor zitting hebben in die kamer. Wel werd opgemerkt dat als aan opleidelingen aan het einde van hun leertraject zaken toevertrouwd worden, dat enige status verschaft. Ook korte gedingen behandelen geniet enig aanzien, net als het voorzitterschap van een meervoudige kamer.

In het algemeen zijn in de enquêteresultaten geen significante verschillen tussen vrouwelijke en mannelijke respondenten waargenomen, behalve in enige mate waar het gaat om de relatie tussen arbeidsvreugde en wijze van afdoening. Mannelijke respondenten ervoeren meer dan vrouwelijke respondenten een (sterk) werkdrukverlagend effect van unusrechtspraak: 12 van de 38 mannen (32 procent) vonden dat enkelvoudige rechtspraak de werkdruk verlaagt of sterk verlaagt, tegenover 4 van de 21 vrouwen (19 procent). Deze vorm van rechtspraak werd door mannelijke respondenten in sociaal opzicht ook ongunstiger beoordeeld dan vrouwelijke respondenten: 8 van de 39 mannen (21 procent) voerde het gebrek aan contact en omgang met collega’s bij unusrechtspraak als nadeel aan, tegenover 2 van de 20 vrouwen (10 procent).