11.2.2 Verhoor door de rechter-commissaris

Het horen van getuigen is een belangrijk onderdeel van de werkzaamheden van de rechter-commissaris. De rechter-commissaris kan getuigen horen in het vooronderzoek op grond van de regeling neergelegd in artikel 181 en 182 Sv. Daarnaast kan de rechter-commissaris horen in opdracht van de zittingsrechter. Indien op het onderzoek ter terechtzitting getuigenverzoeken worden gedaan waarvan de rechter meent dat deze moeten worden gehonoreerd, dan wordt de zaak uit efficiencyoverwegingen in de meeste gevallen teruggewezen naar de rechter-commissaris met het verzoek om de getuigen te horen.1 Naar de wijze van verhoren door de rechter-commissarissen en de kwaliteit daarvan is naar mijn weten geen zelfstandig onderzoek verricht. Rechters-commissarissen moeten echter veel verhoren in korte tijd afnemen en hebben in de regel maar beperkt de tijd om zich in de zaak in te lezen.

Ter terechtzitting is over het getuigenverhoor bij de rechter-commissaris over het algemeen minder discussie dan over het politieverhoor. Ook in de literatuur gaat meer aandacht uit naar het verhoren door de politie dan door de rechter-commissaris. Hiervoor kan een aantal verklaringen worden geboden. Allereerst is het verhoor door de rechter-commissaris met meer waarborgen omgeven dan het politieverhoor. Het verhoor wordt afgenomen door een onafhankelijke rechterlijke autoriteit, die in de regel een zekere afstand heeft tot het onderzoek (en daardoor mogelijk meer onbevangen kan horen). Daarbij heeft de verdachte, althans zijn raadsman, de mogelijkheid om bij het verhoor aanwezig te zijn, wat een belangrijke waarborg is voor een evenwichtig en controleerbaar verhoor. De regie ligt weliswaar geheel in handen van de rechter-commissaris, maar het wordt de raadsman vaak wel toegestaan om zelf vragen te stellen waardoor hij invloed kan uitoefenen op de daarin aan de orde gestelde thema’s. En niet onbelangrijk, hij kan opmerkingen maken over de wijze van verhoren en de wijze van verslaglegging. Het gebrek aan belangstelling kan ook worden verklaard door het feit dat er in veel gevallen al een verklaring ligt, doordat de getuige ook al door de politie is gehoord. De verklaring heeft bij de politie al vorm gekregen. Dat laat echter onverlet dat het ook veelvuldig voorkomt dat de getuige voor de eerste maal bij de rechter-commissaris wordt gehoord. De ervaring leert dat door de zittingsrechter veel waarde wordt gehecht aan de verklaring zoals afgelegd ten overstaan van de rechter-commissaris.