Einde inhoudsopgave
Antichresis en pandgebruik (O&R nr. 125) 2021/2.5
2.5 De functies van het recht van pandgebruik
mr. R. Bobbink, datum 01-02-2021
- Datum
01-02-2021
- Auteur
mr. R. Bobbink
- JCDI
JCDI:ADS264393:1
- Vakgebied(en)
Insolventierecht / Faillissement
Goederenrecht / Genotsrechten
Goederenrecht / Zekerheidsrechten
Voetnoten
Voetnoten
Manigk 1910, p. 55; Kaser, Studien III, p. 83-84; vgl. Bobbink 2016, p. 80-81.
Anders: Dernburg 1864, p. 70 en 85-86. Volgens Dernburg had een gecombineerde antichresis altijd een betalingsfunctie, een zelfstandige antichresis had altijd een rentefunctie. Zijn standpunt vindt geen steun in de teksten die ik in deze paragraaf bespreek. Zo blijkt uit C. 4,32,17 (Philippus). dat een gecombineerde antichresis een rentefunctie kon hebben. D. 36,4,5,21 (Ulpianus) laat zien dat een zelfstandige antichresis een betalingsfunctie kon hebben. Zie voorts Manigk 1910, p. 55-61; Kupiszewski 1974, p. 230 en 233-234; Kaser, Studien III, p. 83-87.
Het recht van pandgebruik kon twee verschillende functies hebben, te weten aflossing en rentevergoeding. De functies van het recht van pandgebruik gaven een schuldeiser de bevoegdheid tot gebruik als tegenprestatie voor iets anders. De gebruiksopbrengst kon in de plaats komen van een rentevergoeding (rentepandgebruik) of een aflossing op de gesecureerde vordering (aflossingspandgebruik).1 Hierna bespreek ik deze twee functies van het recht van pandgebruik. Zij konden zowel voorkomen bij de zelfstandige antichrese als het recht van pandgebruik.2 Allereerst maak ik het verschil tussen de rentefunctie en de aflossingsfunctie inzichtelijk door middel van een voorbeeld.
Aulus, schuldeiser, sluit een overeenkomst van geldlening met Rufus, schuldenaar. Het geleende bedrag is IIS 10.000. Tot zekerheid van deze geldlening vestigen partijen een recht van pandgebruik op de wijngaard van Rufus. De exploitatie van de wijngaard levert jaarlijks IIS 1.000 op.
Partijen spreken af dat het recht van pandgebruik een rentefunctie heeft. Dit betekent dat Rufus geen rente over de geldlening verschuldigd is. In plaats van een rentepercentage mag Aulus de wijngaard exploiteren. De IIS 1.000 die de exploitatie jaarlijks oplevert, mag Aulus houden. De gebruiksopbrengst geldt als compensatie voor het geld dat Aulus aan Rufus heeft uitgeleend.
Partijen spreken af dat het recht van pandgebruik een aflossingsfunctie heeft. Aulus moet de wijngaard exploiteren. De opbrengst die hij met dit gebruik genereert, geldt als aflossing op de gesecureerde vordering. De IIS 1.000 die Aulus jaarlijks genereert, komt dan ook in mindering op de gesecureerde vordering van IIS 10.000.
2.5.1 Aflossingsfunctie2.5.2 Rentefunctie2.5.3 De functie van een stilzwijgend recht van pandgebruik2.5.4. Pandgebruik en fiducia2.5.5 De behoefte aan het recht van pandgebruik in het Romeinse recht