1.5.1 Informatievergaring

Dit onderzoek bestaat uit een evaluatie van het leerstuk rechtsverwerking en de wettelijke klachtplichten. Het onderzoek is juridisch dogmatisch van aard. De analyse van Nederlandse wet, wetsgeschiedenis, rechtspraak en literatuur staat centraal.

Voor wat betreft de rechtspraak heb ik de gepubliceerde Nederlandse rechtspraak geanalyseerd. De relevante rechtspraak van de Hoge Raad is toegankelijk via vakbladen en rechtspraak.nl. Voor wat betreft de rechtspraak van lagere rechters geldt dat ik vooral op rechtspraak.nl heb gezocht via zoektermen als ‘rechtsverwerking’, ‘klachtplicht’, ‘art. 6:89 BW’ en ‘art. 7:23 lid 1 BW’. Daarbij merk ik op dat slechts ongeveer 4% van de Nederlandse rechtspraak in feitelijke instanties via rechtspraak.nl wordt gepubliceerd. Het gaat daarbij om ‘juridisch relevante’ en mediagevoelige uitspraken.1 Dit feit brengt mogelijk mee dat niet alle voor mijn onderwerp relevante rechtspraak in feitelijke instanties inzichtelijk is. Dat is voor mijn onderzoek echter niet onoverkomelijk. Dit onderzoek behelst geen empirische analyse van de oordeelsvorming over het leerstuk rechtsverwerking en klachtplichten in rechtspraak in feitelijke instanties. Ik gebruik de rechtspraak in feitelijke instanties vooral om te bezien hoe rechtsregels, al dan niet door de Hoge Raad geformuleerd, worden toegepast of tot wat voor uitkomsten een bepaalde rechtsregel in de praktijk kan leiden, dan wel te illustreren in hoeverre een bepaalde rechtsregel hanteerbaar is.

Ten aanzien van het leerstuk rechtsverwerking merk ik in aanvulling op het bovenstaande nog op dat ik in theorie zelfs relevante gepubliceerde rechtspraak heb kunnen missen. Het leerstuk rechtsverwerking is een species van de beperkende werking van redelijkheid en billijkheid. Rechters nemen niet altijd letterlijk het woord rechtsverwerking in de mond, maar oordelen bijvoorbeeld in algemene bewoordingen dat bepaalde gedragingen van de rechthebbende diens beroep op rechten naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar maken.2 Soms zit een rechtsverwerkingsgedachte verscholen in een ander leerstuk.3 Op deze gang van zaken is in oudere literatuur kritiek geuit,4 maar die kritiek laat onverlet dat toepassing van rechtsverwerking in de rechtspraak niet altijd als zodanig wordt benoemd. Ik heb met deze wetenschap in het achterhoofd breed gezocht naar relevante rechtspraak. Ik kan echter niet uitsluiten dat het door mij geschetste plaatje op dit punt (deels) incompleet zou kunnen zijn.

Voor wat betreft de literatuur heb ik informatie vergaard via de bestaande naslagwerken en, meer in het bijzonder, via de bronvermelding in die werken over dit onderwerp. Daarnaast heb ik via juridische zoekmachines als Legalintelligence, InView Essential5 en Rechtsorde naar relevante literatuur gezocht, onder meer door middel van het gebruik van de hierboven genoemde zoektermen.

Relevante bronnen zijn voor dit onderzoek bijgehouden tot en met 15 oktober 2023. Ontwikkelingen van na die datum zijn slechts nog sporadisch verwerkt.