Voorlichting door de Belastingdienst in rechtsstatelijke context (FM nr. 177) 2022/4.3.3.1:4.3.3.1 Toetsing van het niet-kenbaarheidsvereiste

Voorlichting door de Belastingdienst in rechtsstatelijke context (FM nr. 177) 2022/4.3.3.1

4.3.3.1 Toetsing van het niet-kenbaarheidsvereiste

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Hoe beoordeelt de belastingrechter of wordt voldaan aan het niet-kenbaarheidsvereiste? Ik merk op dat in de voorlichtingsjurisprudentie diverse formuleringen voorkomen, maar daarmee niet iets anders bedoeld lijkt te zijn dan dat het erom gaat dat de belastingplichtige redelijkerwijs de onjuistheid van de uiting niet besefte of had hoeven te beseffen.1

De formulering van de Hoge Raad van het criterium geeft aan dat de kenbaarheid van de onjuistheid geobjectiveerd moet worden beoordeeld.2 Het gaat er niet om of de belastingplichtige de onjuistheid (subjectief) onderkende, maar of hij dit had moeten beseffen (objectief). De maatstaf daarbij is wat een ‘redelijk oordelende belastingplichtige’ had mogen begrijpen.3

De belastingrechter lijkt relatief terughoudend4 in het oordeel dat aan het niet-kenbaarheidsvereiste is voldaan, al laat recentere rechtspraak gevallen zien waarin aan dit criterium is voldaan.5 Een mooi voorbeeld biedt het arrest in BNB 2010/314.6 In dit arrest oordeelde de Hoge Raad dat de uitkomst na invulling van het aanvraagformulier verzoek voorlopige teruggaaf algemene heffingskorting niet zo duidelijk in strijd was met een juiste wetstoepassing, dat belanghebbende de onjuistheid daarvan had kunnen en moeten beseffen. In de toelichting was namelijk niet vermeld dat het moet gaan om Nederlandse belasting, de toelichting maakt evenmin melding van mogelijke uitzonderingen en het was op zodanige wijze ingericht, dat belastingplichtige niet behoefde te beseffen dat een juiste beantwoording van de vragen in haar geval zou leiden tot een onjuiste conclusie.7

De Hoge Raad heeft geen nadere regels gegeven voor de invulling van het criterium. Uit de rechtspraak volgt dat de vraag of de burger de onjuistheid had moeten beseffen veelal afhankelijk is van de omstandigheden van het geval.8 In de rechtspraak en literatuur komen verschillende factoren aan de orde. Ik rubriceer deze als volgt:

•

Persoon: het kan gaan om factoren die betrekking hebben op degene bij wie het vertrouwen is gewekt, met name zijn (geobjectiveerde) deskundigheid (is sprake van een fiscale ‘leek’?)9 en zijn kennis van de wet (had hij kennis moeten hebben of onderzoek moeten instellen naar de onderliggende regeling?10) en de eventuele betrokkenheid van een deskundige adviseur.11

•

Uiting: andere factoren hebben betrekking op de uiting, zoals de aard of het ‘voorlichtingskarakter’ van informatie (was voor de burger helder dat het ‘slechts’ ging om voorlichting?).12 Daarbij speelt de mate van detail en (suggestie van) volledigheid van de informatie een rol.13 Relevant kan ook zijn het medium waarlangs de voorlichting wordt aangeboden (bijvoorbeeld een handleiding waarvan de rechter algemeen bekend acht dat daarin voorlichting is opgenomen?14).

•

Externe factoren: oftewel, factoren die liggen buiten de voorlichting zelf en de burger, zoals complexiteit van de (onderliggende) fiscale regeling waarop de voorlichting betrekking heeft (bij een zeer complexe regeling kunnen burgers meer aangewezen zijn op voorlichting dan bij eenvoudigere regelingen).15 Een ander voorbeeld betreft ‘feiten van algemene bekendheid’ (bijvoorbeeld bij voorlichting die botst met algemeen bekende feiten zal onjuistheid van informatie eerder onderkend moeten worden).16

Uit de rechtspraak leid ik af dat bij de genoemde factoren steeds afhankelijk is van de omstandigheden van het geval of, in welke mate en op welke wijze, zij betekenis hebben voor het onderhavige criterium. Dit maakt dat de rechtspraak een casuïstisch karakter heeft.17

Kanttekening bij dit criterium is of burgers zich het wel voldoende zullen realiseren wanneer informatie van de Belastingdienst onjuistheden bevat. Veelal zal juist een tekort aan kennis van de onderliggende wet- en regelgeving voor hen reden zijn om informatie van de Belastingdienst te raadplegen. Zo bezien, ligt niet erg voor de hand dat gemiddeld genomen de kennis aanwezig is om de juistheid van de informatie te kunnen vaststellen.18 Dit gegeven pleit er mijns inziens voor om niet te snel aan te nemen dat een onjuistheid kenbaar is. Daarbij speelt ook mee dat mag worden aangenomen dat als de Belastingdienst bij het opstellen van de informatie de tekortkoming niet zelf reeds heeft gezien en aangepast, onjuistheden in het algemeen bij niet-fiscaal onderlegde burgers evenmin snel in het oog zullen springen.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.