Voorlichting door de Belastingdienst in rechtsstatelijke context (FM nr. 177) 2022/3.2.3.1:3.2.3.1 Visie op communicatie: Belastingdienst erkent een informatieplicht

Voorlichting door de Belastingdienst in rechtsstatelijke context (FM nr. 177) 2022/3.2.3.1

3.2.3.1 Visie op communicatie: Belastingdienst erkent een informatieplicht

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Naast dergelijke ontwikkelingen die de Belastingdienst organisatorisch ‘rijp’ maakten voor het belang van communicatie in relatie tot belastingplichtigen, veranderden ook de maatschappelijke en politieke ideeën over de op de overheid rustende taak om voorlichting te geven.1 Achtergrond daarbij waren veranderende opvattingen over openbaarheid, democratie en het recht voor de burger op informatie. Er ontstond aandacht voor het belang van overheidsvoorlichting en de informatiepositie van de burger.

Met deze ontwikkelingen ontstond bij de Belastingdienst het besef dat informatieverstrekking, voorlichting, onderdeel vormt van zijn takenpakket (‘voorlichtende taak’). Het idee dat de overheid een ‘informatieplicht’ heeft – een taak om burgers te voorzien van informatie over geldende wet en regelgeving – pakte de Belastingdienst dus serieus op.2 Zo heeft staatssecretaris van Financiën Van Rooijen in 1977 een permanente voorlichtingscommissie in het leven geroepen die tot taak had intensief aandacht te besteden aan voorlichting en de benadering van het publiek.3

Bij de Belastingdienst ontstond dus zo langzamerhand meer aandacht voor het feit dat in de samenleving behoefte bestaat aan informatie, ondersteuning en hulp. De Belastingdienst ziet daarin voor zichzelf een opdracht.4 In de loop van de jaren 70, zo beschrijft Pfeil, komt de brede publieksvoorlichting van de grond: de brochures, folders en tv-spotjes gericht op het grote publiek doen hun intrede.5 Daarnaast gaven inspecteurs inlichtingen en werd hulp verstrekt bij het invullen van aangiftes.6 De verschuivende opvattingen komen mooi naar voren in het vervolg van het hierboven aangehaalde citaat van Schut (paragraaf 3.2.2):

‘Bracht de vroegere opvatting mee, dat een ambtenaar kon volstaan met de toepassing van de wetten, in de nieuwe opvatting van de verhouding van overheid en burgers dient de ambtenaar tevens de burger, ten aanzien van wie hij de wet toepast, behulpzaam te zijn bij de nakoming van diens wettelijke verplichtingen. (…) In de nieuwe zienswijze is de grondslag voor de verhouding van administratie en burger de vertrouwensband, welke tussen hen behoort te bestaan (...). Deze band brengt voor de administratie de taak mede om in het belang van een juiste belastingheffing aan de belastingplichtige alle gewenste inlichtingen te verstrekken en hem te dien einde eventueel noodzakelijke bijstand te verlenen.’7

Toch stond communicatie met burgers in deze tijd nog niet ‘in dienst van het beleid’: van communicatie als beleidsinstrument was nog geen sprake en belastingplichtigen hadden simpelweg hun verplichtingen na te komen.8 De verhoudingen tussen belastingplichtige en Belastingdienst blijven traditioneel hiërarchisch en is er een grote afstand tussen Belastingdienst en publiek.9 De Belastingdienststelt zich (nog altijd) op als een autoriteit met gezag en definieerde het publiek tot begin jaren tachtig als ‘belastingplichtigen’. Deze benadering impliceert volgens Peters en Den Hollander een autoritaire gezagsrelatie, waarbij de Belastingdienst erop toezag dat de burgers aan hun plichten voldeden.10

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.