7.3.6.3 Activering van bewijsgaring door derden: betalen van vergoedingen aan tipgevers

Binnen het vraagstuk van het fiscaalrechtelijk onrechtmatig verkregen bewijs diende zich in 2009 een nieuw hoofdstuk aan toen bleek dat de Staatssecretaris van Financiën belastende informatie had gekocht van een tipgever.1 De tipgever had zich uit eigen beweging gemeld en kwam overeen om, tegen een (aan de meeropbrengsten voor de schatkist gerelateerde) vergoeding, informatie over te dragen, bestaande uit de gegevens van enkele honderden Nederlandse ‘zwartspaarders’ bij verschillende banken in Europa. Ook in dit verband zou de vraag kunnen worden gesteld of een dergelijke handelwijze al dan niet onrechtmatig is. Op het eerste gezicht lijkt dat niet het geval: er zijn immers geen overheidsdienaren op enigerlei wijze direct of indirect betrokken geweest bij de (eventuele) diefstal of verduistering van de bankgegevens. Bovendien lijkt het onaannemelijk dat de Nederlandse overheid op enige wijze frauduleus gedrag van de tipgever heeft geïnitieerd of gefaciliteerd. Onder die omstandigheden kan het vergaarde bewijs vermoedelijk zowel strafrechtelijk als fiscaalrechtelijk worden gebruikt.2

Happé e.a. wijzen er wel op, dat er (in nieuwe gevallen) sprake zou kunnen zijn van uitlokking, wanneer (toekomstige) tipgevers erop kunnen rekenen dat zij voor dergelijke informatie betaald zullen worden door de overheid.3 Ik meen dat Happé e.a. hierin gelijk hebben. Een belangrijke vraag zal daarbij zijn welke rol het door de Staatssecretaris van Financiën gepubliceerde beleid4 met betrekking tot tipgevers in dit kader speelt: vormt dit beleid een indirecte betrokkenheid bij de (eventuele) wederrechtelijke verkrijging van informatie? De staatssecretaris is zich terdege bewust van de mogelijke risico’s op dit terrein, en heeft er om die reden van afgezien om het reeds bestaande, uit 1985 stammende beleid voor fiscale tipgevers nader te specificeren. Hij merkte op dat een verdere detaillering van de regeling voeding zou kunnen geven aan de stelling dat de Belastingdienst de onrechtmatigheid daarmee initieert of faciliteert.5 Enkele jaren later heeft de Staatssecretaris van Financiën dit beleid bevestigd.6 Aldus voert terughoudendheid de boventoon en tracht de Belastingdienst een premiejagerscultuur te voorkomen. Naar mijn inschatting is dat verstandig: in de lagere rechtspraak is reeds geoordeeld dat het betalen van een beloning aan een tipgever, waarvan bekend is dat deze het bewijsmateriaal strafrechtelijk onrechtmatig heeft verkregen, ook de verkrijging door de overheid fiscaal onrechtmatig kan maken.7 Wel heeft de Hoge Raad in het tweede tipgeversarrest overwogen – zij het in een ander kader – dat het betalen van een beloning aan een tipgever op zichzelf valt te rechtvaardigen, omdat met de daardoor verkregen gegevens een overheidstaak kan worden vervuld. Zelfs als de rechter die beloning bovenmatig zou vinden, zou dat nog geen aanleiding zijn om de van de tipgever ontvangen informatie van het bewijs uit te sluiten.8