Einde inhoudsopgave
Burgerschap op orde (SteR nr. 66) 2024/6.19
6.19 Platform Onderwijs2032/Burgerschap 2032
Th.E.M. Wijte, datum 08-01-2024
- Datum
08-01-2024
- Auteur
Th.E.M. Wijte
- JCDI
JCDI:ADS977412:1
- Vakgebied(en)
Bestuursrecht algemeen (V)
Staatsrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
Vgl. M. Huygen, ´Onderwijsvernieuwing? Alweer, zucht iedereen´, NRC 12 maart 2016, R. Bouwman & H. Steenhuis, Wij van de HBS, Amsterdam: Meulenhoff 2017, M. Remie, ´Waarom de hbs beter was dan het gymnasium´, NRC 21 september 2017 en J. Dolfing, ‘De hbs was helemaal niet oppervlakkig´, Trouw, 5 september 2017.
Ibid., p. 7 NVLM-reactie, zie: ´Platform Ons Onderwijs 2032´, M & P 2016, 07, p. 30; zie: http/nvlm.nl/onderwijs/vo-burgerschap.
Ten Dam, Collegereeks ProDemos 2018 en I. Pertijs, ´Nederland en burgerschap´, M & P 2015, 7, p. 20-21.
Wijte 2015, p. 4-9; vgl. H. Oonk e.a., De klassiek moderne school. Onderwijzen en leren in de 21e eeuw, Heerhugowaard: Helios-onderwijs en Europa 2016. (heliosonderwijs@hetnet.nl); P. Voorend, ‘Samenwerking tussen M & M-vakken:- vier vormen. Curriculum.nu en vakoverstijgend onderwijs’, TEO 2019, 1, p. 36-37.
Vgl. Chr. Don, ´Met alleen maar digitale kennis red je het in de toekomst niet. Programmeren als eerste vreemde taal en arbeidsmarktkunde als verplicht vak. Hoe bereid je kinderen voor op een snel veranderende arbeidsmarkt?´, NRC 9 december 2017.
Wet van 27 april 2006, Stb. 2006, nr. 251; Voorstel examenprogramma maatschappijleer ‘nieuwe stijl’, Enschede: SLO 2002; vgl. L. Meijs, ´Koffiedik kijken. De toekomst van maatschappij-leeronderwijs´, M & P 2016, 1, p. 8-9.
De commissie-Schnabel-I adviseert in 2007 over maatschappijwetenschappen: Voorstel examenprogramma, Enschede: SLO 2007; Maatschappijwetenschappen. Vernieuwd examenprogramma, Enschede: SLO 2009.
D. de Jong, ‘Ondernemerschap onmisbaar voor de toekomst’, TEO 2018, 2, p. 23, G. Gorter, ‘Economie-onderwijs, drie vormingsidealen’, TEO 2023, 1, p. 46-49 en Commissie-Jacobs, EUR Rotterdam, 2019 over de vergroting van de macro-economie in de eindtermen vwo-economie per 1 augustus 2024.
Vgl. M. den Elzen, Mission possible: invoering Bedrijfseconomie, ondernemerschap en financiële zelfredzaamheid, TEO 2018, 3, p. 14-16 (Domein B: -van persoon naar rechtspersoon- vergroot de samenhang van het programma en bevordert de effectiviteit want het geleerde herhaalt zich in een ander perspectief en beklijft beter (p. 14); vgl. M. den Elzen, ’Scenario's voor versterkende samenhang economische vakken. Een praktische aanzet tot een dialoog tussen de economische vakken, TEO 2018, 4, p. 26-29. Recht in het nieuwe examenprogramma BE…´, TEO 2017, 2, p. 13, www.leerplaninbeeld.slo.nl, J. Bagge & Q. Elvira, ’Bedrijfseconomie, meer dan cijfers alléén!´, TEO 2017, 1, p. 26 en A. Kolkman & A. Boot, M & O, de positionering van bedrijfseconomie in het MO, KVS-adviezen, Amsterdam 2016.
Motie-Straus (VVD), 9 maart 2016, Kamerstukken II 2015/16, 31289/293, nr. 290; vgl. J. van der Schee & R. Adriaens, ´Onderwijs2032 kijkt te weinig vooruit´, Trouw 20 april 2017.
Kamerstukken II 2016/17, 31293, nr. 353; Dekker bezigt voor ‘onze waarden de drieslag vrijheid, verantwoordelijkheid en verdraagzaamheid’, M & P 2017, 02, p. 7; vgl. ‘Onderwijs2032, Tweede Kamer versobert plan herziening onderwijs´, NRC 21 april 2017.
F. de Kort, Mensenrechteneducatie in maatschappijleerboeken. Een case study, Enschede: UT Twente 2016 en ‘Geen democratie zonder mensenrechten. Mensenrechten en maatschappijleer’, TEO 2018, 3, p. 14-16.
Wet van 24 november 2011, houdende de oprichting van het College voor de Rechten van de Mens,www.mensenrechten.nl/over-ons/taken.
De Kort, TEO 2018, 3, p. 15; anders: Wijte & Ubachs 1979, p. 91-92, 113-117 (Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (V.N. 1948). Deel 2 bevat Eurodemocratie, p. 71-75.
Vgl. J. Dijkgraaf, ‘Hoe realiseert een kind het recht op onderwijs? Enkele procesrechtelijke (on)mogelijkheden’, Preadvies Onderwijskansen en de rechten van het kind, NVOR, Den Haag: Boom 2022, p. 67-89.
Ibid., p. 16; vgl. Schoolgids Het Amsterdams Lyceum 2016/17 onder Actief burgerschap en sociale integratie (p. 16-17): Bij de invulling ligt de nadruk op kennis en vaardigheden leren van competenties met anderen om te gaan, voorbereiding op deelname aan de Nederlandse samenleving, bevordering van de basiswaarden van de democratische rechtsstaat, het als school zelf in praktijk brengen van burgerschap. Het aanleren van een attitude die past bij het opgroeien in een pluriforme samenleving vindt dagelijks in een open, sociaal en voor iedereen veilig schoolklimaat plaats. Leerdoelen: basiskennis van de Nederlandse staatsinrichting en politieke besluitvorming (ml, gs), democratische beginselen, mensenrechten (Curs.W) en het belang van de EU. Beargumenteerd standpunt innemen en verdedigen (Ne, gs, ml, fi). Basiskennis wereldreligies is een vak in de brugklas.
Zie voor CRM: www.mensenrechten.nl.
De Kort 2018, p. 14; vgl. Olgers e.a. 2014.
Ibid., p. 16.
Ibid., p. 16. Maatschappijleer omvat training in vaardigheden, analytisch en kritisch leren denken.
Teunissen 2016, p. 19; vgl. J. Rijpma & A. Visser, ´Leraren moeten nu hun kans grijpen´, Trouw 7 april 2016 en K. Bouma, ´Lessen over normen en waarden onder de maat´, De Volkskrant 8 februari 2017, p. 9.
Ibid., p. 19.
Vgl. W. Blankert, Wat bindt ons?´, M & P 2016, 07, p. 18-19 en C. Gelinck & L. Meijs, ‘Binding, toegepast op de context natievorming en rol van de staat´, p. 20-21.
D. van der Hoek, ´Revival van domein Pluriforme samenleving in lessen maatschappijleer’, M & P 2016, 07, p. 31, F. Jensma, ‘Een rechtsstaat zorgt ook voor nachtrust, NRC 26 februari 2017, I. Pertijs, ‘Interview met Dekker: ‘We voeren een nieuwe strijd’, M & P 2017, 2, p. 6 (‘Hoe belangrijk is de doorlopende leerlijn burgerschap: ‘Burgerschap is te belangrijk om af te doen met een enkel vak. Je hebt maatschappijleer, maar het is te makkelijk te zeggen dat het daarin moet worden gestopt. Burgerschap is een dieperliggend thema’.
M. Rog & M. Mohandis, ’Op het mbo zou maatschappijleer ook verplicht moeten zijn’, Trouw 2 november 2016.
Burgerschap: kernwaarden democratische rechtsstaat, mensenrechten
Aan het Platform Onderwijs2032 is opgedragen de drieslag ‘aardig, vaardig en waardig’ bij burgerschapsvorming te bewaken door te kijken naar de cognitieve aspecten en de persoonsvorming.1 De drieslag versterkt de samen hang van deze vormingsdoelen.2 Ten Dam vult dit aan met de stelling ‘dat om burgerschap te bevorderen een open schoolklimaat met de dialoog en burgerschapsonderwijs verbonden moet zijn. De cognitieve kern van burgerschap bestaat uit de beginselen van de democratische rechtsstaat, de democratische basiswaarden en mensen- en kinderrechten.3 De ontwerpteams maken curriculumuitwerkingen4 voor Nederlands, Engels, rekenen, wiskunde en burgerschap, digitale geletterdheid en techniek.5 Geschiedenis, staatsinrichting, aardrijkskunde, maatschappijleer6/-wetenschappen (Bijlage XVII)7 en (bedrijfs)economie8 zijn niet opgenomen.9
Motie-Straus: Nederlandse kernwaarden leren 2016
In 2016 dient het Kamerlid Straus (VVD) een motie in, met het verzoek aan de regering het ontwerpteam Onderwijs2032 op te dragen te komen met voorstellen waarin de Nederlandse kernwaarden, de democratische rechtsstaat en de mensenrechten aan bod komen.10 De ontwerpteams richten zich naast de kernvakken Nederlands, Engels, rekenen en wiskunde op burgerschap, digitale geletterdheid en techniek. Met de maatregelen in de Kamerbrief van begin 2017 is aan de motie uitvoering gegeven.11
Mensenrechteneducatie in de eindtermen 2018
Onderzoeker De Kort onderschrijft het belang van mensenrechteneducatie.12 Ondanks de opdracht van het College voor de Rechten van de Mens (CRM) om onderwijs in mensenrechten te stimuleren verandert er echter niets.13 Ook in maatschappijleerboeken ontbreekt veelal mensen- en kinderrechteneducatie.14 Dit is problematisch, te meer omdat artikel 29 lid 1 onder b IVRK mensenrechteneducatie als onderwijsdoel vastlegt.15 De Kort pleit voor de opname van fundamentele mensenrechten in curricula en examenprogramma’s maatschappijleer en voor bijscholing van docenten.16
Mensenrechteneducatie structurele curriculumpositie
Het CRM pleit voor mensenrechteneducatie voor een structurele plaats in de curricula17: ‘Het ligt dan voor de hand om de vragen over de betekenis van deze educatie, de link met burgerschapsvorming en de rol van maatschappijleer te beantwoorden’.18 Het CRM beschouwt mensenrechteneducatie en burgerschapsvorming niet de verantwoordelijkheid van slechts één schoolvak. Beide educaties moeten ‘in het brede schoolcurriculum worden ingebed.19 Het vak maatschappijleer biedt ruim voldoende aanknopingspunten’, stelt het CRM.20
Verantwoordelijkheid voor burgerschapsonderwijs
Doordat aan niemand de verantwoordelijkheid voor het burgerschapsonderwijs is toebedeeld, ziet Teunissen als een voorspelbaar gevolg dat niemand zich echt verantwoordelijk weet.21 Hij legt de vinger op de wond, roept de positie van staatsinrichting als ’een verweesd vak’ in herinnering, en onderstreept dat ‘de noodzaak van burgerschapsonderwijs alleen maar toeneemt’.22 Het doel van burgerschapsonderwijs is te typeren aan de hand van de vier v's: verandering, vorming, verhouding en verbinding. Dit zijn de hoofdconcepten van het programma maatschappijwetenschappen op vwo/havo (2016).23 Ten slotte verschaft een kennisbasis in een doorlopende leerlijn burgerschap de nodige handvatten24 voor het toerusten van de leerlingen met competenties.25