8.2 Is er een geldige rechtshandeling tot stand gekomen?

Om te komen tot een geldige rechtshandeling in de vorm van een bevoegdhedenovereenkomst of een eenzijdige toezegging is ten eerste een geldige rechtshandeling nodig waarin de overheid – bevoegd – belooft een bepaalde handeling te verrichten.

De beantwoording van de vraag of een dergelijke rechtsgeldige rechtshandeling tot stand is gekomen deel ik op in de vragen of (i) de rechtshandeling bevoegd is aangegaan en (ii) op grond van de wilsvertrouwensleer sprake is van een rechtshandeling.

In de praktijk verloopt het onderzoek door de rechter naar die twee voorwaarden niet altijd in een vaste volgorde en kan dat onderzoek ook samenvallen.1 Aan de rechtsgeldigheid van een rechtshandeling kunnen formele gebreken (totstandkomingsgebreken in de vorm van onbevoegdheid van de persoon van wie de overheidsuitlating afkomstig is) en inhoudelijke gebreken (de rechtshandeling is in strijd met de wet) in de weg staan. Pas indien sprake is van een geldige rechtshandeling geldt een nakomingsverplichting voor de overheid.

Bij een bevoegdhedenovereenkomst levert het aantonen van een rechtshandeling in de vorm van een belofte van overheidszijde zelden een probleem op. De overheid gaat niet over één nacht ijs bij het sluiten van een overeenkomst en beide partijen zijn zich in het algemeen bewust van de bevoegdheidsverdeling en leggen de afspraken schriftelijk vast. De jurisprudentie over bevoegdhedenovereenkomsten ziet dan ook veelal op de uitleg van rechtsgeldig gemaakte afspraken.2 Problemen bij het aantonen van een rechtshandeling ontstaan vooral bij eenzijdige gerichte toezeggingen buiten de context van overeenkomsten.