11.4 Conclusie

Verschillen tussen in eerste aanleg meervoudig en enkelvoudig behandelde zaken zijn niet of nauwelijks aangetroffen waar het betreft de typen procespartijen, de vaststelling van de feiten, de rechtsvragen, jurisprudentietrouw en opbouw en omvang van de uitspraken. Ook complexe zaken worden aan een enkelvoudige kamer toegedeeld, zo is geconstateerd. De meervoudige en enkelvoudige kamers van de rechtbanken onderscheiden zich niet in de rechterlijke denkwijzen waarvan zij in hun uitspraak blijk geven. Wel verschilt het taalgebruik enigszins. De meervoudige vonnissen zijn in het algemeen iets formeler dan enkelvoudige. De vonnissen die het meest toegankelijk zijn geschreven zijn van de hand van kantonrechters en voorzieningenrechters. Verder wordt in enkelvoudige vonnissen ietwat meer emotie dan wel begrip voor het slachtoffer getoond dan in meervoudige.

Deze bevindingen betekenen niet dat in het jurisprudentieonderzoek helemaal geen onderscheid is gevonden. Er zijn onderling grotere verschillen in vonnissen van de rechtbanken waar te nemen dan in arresten van de hoven, met name in kwaliteit, stijl en uitvoerigheid. Vonnissen lopen op allerlei terreinen meer uiteen, maar samenhang met de meervoudige dan wel enkelvoudige behandeling is weinig aangetroffen. De vooronderstelling dat meervoudige beraadslaging tot betere resultaten leidt gaat niet zonder meer op, zo werd met name duidelijk uit de asbestzaken en in mindere mate uit bestuurdersaansprakelijkheidszaken. Uit de onderzochte jurisprudentie blijkt dat er enkelvoudige vonnissen zijn die in motivering en helderheid boven meervoudige vonnissen uitsteken.

Verder voldeden de arresten van de hoven in het algemeen beter dan de vonnissen. Zo vermelden de hoven vaker dan de rechtbanken een juridische systematiek van de maatstaven voor de beoordeling, die dikwijls ook grondiger wordt onderbouwd. De arresten van de hoven zijn ook omvangrijker dan de vonnissen van de rechtbanken. In de meeste arresten is ten minste voldoende inzicht gegeven in de aan de motivering ten grondslag liggende gedachtegang. Dat gold niet voor drie van de vijf meervoudige vonnissen in asbestzaken, alle drie zeer complex. Acht van de tien enkelvoudige asbestvonnissen zijn aanvaardbaar. In bestuurdersaansprakelijkheidszaken is het beeld positiever: vier van de vijf meervoudige vonnissen bieden inzicht in de aan de motivering ten grondslag liggende gedachtegang. Voor verhoudingsgewijs bijna net zoveel enkelvoudige vonnissen geldt hetzelfde.

Aangezien de zaken voor wat betreft de feiten of rechtsvragen niet aanzienlijk uiteenlopen, lijkt het erop dat de verschillen tussen de vonnissen eerder worden bepaald door de persoon van de zaaksrechter of -rechters of dat de groepsdynamica in een meervoudige kamer fouten meebrengt die zich in een enkelvoudige kamer niet voordoen. Een vonnis van een unusrechter is zeker niet per definitie minder goed dan een vonnis van een meervoudige kamer.