6.2.2.0 Introductie

Alhoewel BLMIS een Amerikaanse entiteit was, was het beleggingsprogramma van BLMIS ook in Europa populair. De gerapporteerde stabiele rendementen zorgden ervoor dat meerdere icbe’s via dit programma wilden beleggen. Ten minste vier icbe’s uit twee lidstaten, Luxemburg en Ierland, hebben ook daadwerkelijk via dit programma belegd.1 In Luxemburg alleen waren er al meer dan 15 subfondsen die direct of indirect schade hebben ondervonden van het ponzi-scheme.2 Ten minste drie van deze subfondsen zijn failliet gegaan toen het ponzi-scheme uitkwam.3 Alle drie de fondsen waren icbe’s. Het betroffen de volgende icbe’s: LUXAlpha SICAV – American Selection, Herald Lux SICAV – US Absolute Return Fund en Luxembourg investment fund – U.S. Equity Plus. Volgens schadevorderingen die de curatoren bij het Amerikaanse Madoff Victim Fund indienden, hadden deze fondsen een schade opgelopen van respectievelijk USD 750 miljoen, USD 255 miljoen en USD 260 miljoen.4 De Ierse icbe was Thema International PLC, met een geschat verlies van rond de USD 1 miljard.5

Ik zal eerst kort toelichten hoe de icbe’s waren opgezet.

Volgens de laatste versie van het prospectus dat dateert van november 2008 was LUXALPHA een SICAV met een aparte beheerder.6 Het was een paraplu-icbe met één subfonds, te weten American selection. In het prospectus was opgenomen dat UBS Luxembourg S.A. de sponsor, de distributeur en de bewaarder van de SICAV was en UBS Fund Services S.A. de administrateur. Alle bestuurders van de SICAV waren volgens het prospectus werkzaam bij UBS op twee na. Volgens het prospectus was de Beheerder Access Management Luxembourg S.A. Ook was een investment advisor aangesteld, te weten Access partners S.A. Opvallend genoeg stond in het door de accountant (Ernst & Young S.A.) goedgekeurde jaarverslag over 2017 en in het halfjaarverslag over 2018 dat UBS Third Party Management Company S.A. sinds 2016 de beheerder was. Kennelijk was de SICAV vergeten dit aan te passen in het prospectus.

Het beleggingsbeleid van het subfonds was erop gericht een constant resultaat te behalen en hiervoor te beleggen in Amerikaanse aandelen en obligaties. Volgens het halfjaarverslag van 2018 van de SICAV waren de totale netto-activa van de icbe in totaal USD 1,82 miljard. Hiervan was USD 1,79 miljard belegd in 11 (zero coupon) staatsobligaties uitgegeven door de Verenigde Staten.7 Alle 11 obligaties waren zeer kortlopend (de laatste liep af op 30 oktober 2008 ofwel binnen 5 maanden te rekenen vanaf de datum van het halfjaarverslag). De SICAV had volgens het prospectus toestemming gekregen van de CSSF om af te wijken van de gewone spreidingsregels en om alle activa in ten minste zes emissies van een lid van de OECD te beleggen.

In het prospectus noch het jaarverslag werd melding gemaakt van uitbesteding aan BLMIS of van uitbesteding aan een andere partij. De Luxemburgse toezichthouder CSSF stelde dat hij niet op de hoogte gesteld was van uitbesteding van beleggingen of bewaarneming aan BLMIS door een van de betrokken partijen.8

Herald LUX SICAV was een paraplu-icbe zonder aparte beheerder met één subfonds: Herald (Lux) – US Absolute Return Fund.9 De icbe had een investment manager en distributeur aangesteld, te weten Bank Medici AG, een onderneming uit Oostenrijk. Overigens was er volgens de curatoren geen definitieve en getekende overeenkomst opgesteld tussen Herald Lux SICAV en Bank Medici AG.10 De aangestelde beheerder en administrateur was HSBC Securities Services Luxembourg S.A. Het beleggingsbeleid van de icbe luidde dat ze ten minste twee derde van de activa zou beleggen in Amerikaanse aandelen of staatsobligaties. Ten tijde van het halfjaarverslag over het eerste halfjaar van 2018 bestond de icbe uit USD 69 miljoen. Kennelijk is de icbe in de periode daarna snel gegroeid, want uiteindelijk was de totale schade USD 255 miljoen. USD 67,7 miljoen van de USD 69 miljoen was belegd in 8 verschillende Amerikaanse (zero coupon) staatsobligaties. In een van de staatsobligaties was belegd voor USD 34 miljoen ofwel voor 49% van de totale activa.11 Dit is niet toegestaan onder de spreidingsregels voor icbe’s. Alhoewel de SICAV volgens het prospectus toestemming had gekregen van de CSSF om af te wijken van de gewone spreidingsregels, is een vereiste vanuit de Icbe-Richtlijn om minimaal 30% van de activa in één uitgifte te beleggen.12 Dit nam niet weg dat deze icbe wel meer dan 30% van haar activa in één uitgifte belegde en dit ook in haar halfjaarverslag opnam. Opvallend is overigens dat exact deze 8 Amerikaanse staatsobligaties ook in de portefeuille van LUXALPHA – American selection zaten (al zaten daar ook nog 3 andere staatsobligaties in).

BLMIS werd niet genoemd in het prospectus of jaarverslag. Wel was in het prospectus het volgende opgenomen aangaande investment management:

Uit deze bewoordingen volgt dat het prospectus zou worden aangepast als er sprake zou zijn van subdelegatie. De rol van BLMIS werd echter niet opgenomen in het prospectus. De CSSF stelde ook hier dat het niet op de hoogte gesteld was van uitbesteding van beleggingen of bewaarneming aan BLMIS door een van de betrokken partijen.14

Deze SICAV kende dezelfde structuur als LUXALPHA – American selection met eveneens dezelfde betrokken partijen, al bestond er in dit geval geen twijfel over de beheerder. Dat was UBS Third Party Management Company S.A. Ook voor dit subfonds was USD 629 miljoen van de USD 633 miljoen belegd in 13 verschillende Amerikaanse staatsobligaties. Ook in dit geval was er in het jaarverslag en prospectus niets opgenomen over uitbesteding aan BLMIS en wist de CSSF van niets.15

Over deze Ierse icbe is minder informatie voorhanden omdat in Ierland de curatoren geen website hoeven bij te houden met alle relevante documentatie en de voortgang van de procedure. De opzet van de icbe lijkt echter veel overeenkomsten te hebben met die van Herald Lux SICAV – US Absolute Return Fund. Per 31 december 2016 was Bank Medici AG aangesteld als de investment manager van de icbe.16 HSBC was de bewaarder van deze icbe.

Voor de deelnemers in deze icbe werd de rol van BLMIS pas duidelijk toen ze na de bekendmaking van het ponzi-scheme nagenoeg al hun activa waren verloren. Enige tijd later bleek dat BLMIS zowel de beleggingen beheerde, als de bewaarnemingstaak uitvoerde.17