3.4.20 Bevollmachtigung (volmachtverlening)

154. Volmacht in de zin van het BGB is door rechtshandeling verleende vertegenwoordigingsbevoegdheid.1 Volmachtverlening (Erteilung vonVollmacht/Bevollmachtigung) is een einseitiges Rechtsgeschäft, nu aanvaarding door of medewerking van de gevolmachtigde niet vereist is voor het totstandbrengen van het rechtsgevolg, zijnde het toekennen van vertegenwoordigingsbevoegdheid.2

Uit de autonomie van de betrokken partijen vloeit voort dat de betrokkenen vertegenwoordigingsbevoegdheid een contractuele grondslag kunnen geven. Dat kan naar Nederlands recht ook – de volmacht wordt niet minder geldig door een aanvaarding van de gevolmachtigde.

Volmacht, zo volgt uit §167 BGB, wordt verleend door een wilsverklaring die erop is gericht een ander de bevoegdheid tot vertegenwoordiging toe te kennen. Erteilung von Vollmacht is een empfangsbedürftige wilsverklaring. Dit zal doorgaans de gevolmachtigde zijn (Innenvolmacht). Volmacht kan echter ook worden verleend door een daartoe strekkende verklaring te richten tot degene tegenover wie de vertegenwoordiging zal plaatsvinden (zogenaamde Außenvollmacht).3 De gevolmachtigde hoeft dus niet per se te weten dat hij vertegenwoordigingsbevoegd is. Dit is volgens Leenen niet problematisch, nu er voor de gevolmachtigde geen nadeel is verbonden aan het uitoefenen van een volmacht.4 Of dat daadwerkelijk zo is, hangt echter af van de regeling van aansprakelijkheid van de vertegenwoordiger voor onbevoegde vertegenwoordiging. De Nederlandse regeling ex art. 3:70 BW leidt er namelijk toe dat de gevolmachtigde moet instaan voor het bestaan en de omvang van de vertegenwoordigingsbevoegdheid. Die regel is wel degelijk nadelig voor een gevolmachtigde als hij mogelijk niet weet dat en in hoeverre hij vertegenwoordigingsbevoegd is. Naar Duits recht is de aansprakelijkheid van de vertegenwoordiger geregeld in §179 BGB. Als hoofdregel moet de pseudovertegenwoordiger, als hij geen bewijs levert van zijn volmacht en de principaal de gesloten overeenkomst weigert te bevestigen, naar keuze van de wederpartij de overeenkomst nakomen of zijn schade vergoeden. Lid 2 nuanceert deze sanctie met de uitzonderingsregel dat als de vertegenwoordiger zich niet bewust was van zijn gebrekkige vertegenwoordigingbevoegdheid, hij alleen de schade hoeft te vergoeden die de wederpartij lijdt als gevolg van diens vertrouwen op de vertegenwoordigingsbevoegdheid, met als maximum het positief contractsbelang. Volgens lid 3 ten slotte is de vertegenwoordiger niet aansprakelijk als de wederpartij het gebrek in vertegenwoordigingsbevoegdheid kende of behoorde te kennen. Deze laatste bepaling ondervangt de mogelijk negatieve gevolgen van de Außenvollmacht. Aangezien de wilsverklaring inhoudende de volmachtverlening was gericht tot de wederpartij, moet de wederpartij weten van de omvang en de beperkingen van de vertegenwoordigingsbevoegdheid, en zal de vertegenwoordiger dus niet aansprakelijk zijn.

Naast Innenvolmacht en Außenvollmacht bestaat een derde variant, namelijk de impliciete Duldungsvollmacht. Degene die weet dat een ander in zijn naam rechtshandelingen verricht en die ander laat begaan, brengt daarmee naar buiten toe tot uitdrukking dat hij hiermee akkoord is en de rechtsgevolgen van de in zijn naam verrichte rechtshandelingen tegen zich wil laten gelden.5

155. Het herroepen van volmacht is eveneens een eenzijdige rechtshandeling, als gevolg waarvan de vertegenwoordigingsbevoegdheid ex nunc eindigt.6 Ook als de rechtsverhouding die ten grondslag lag aan de volmachtverlening blijft voortbestaan, kan de volmacht zelf geldig worden herroepen.7 Golden voor de volmachtverlening bepaalde vormvoorschriften, dan gelden die ook voor de herroeping. De herroeping is empfangsbedürftig, maar kan zowel tot de gevolmachtigde als tot de wederpartij worden gericht. Ook al was de volmachtverlening gericht tot de gevolmachtigde (Innenvollmacht), dan kan de herroepingsverklaring ook gericht worden tot de wederpartij, en als de volmachtverlening gericht was tot de wederpartij (Außenvollmacht), dan heeft de herroeping ook werking als zij gericht wordt tot de gevolmachtigde.