2.5 Theoretische aandachtspunten (samenvatting)

Op basis van voorgaande kunnen samenvattend de volgende theoretische aandachtspunten voor dit onderzoek worden geformuleerd. Overeenkomstig de empirische studies van Skolnick en McConville, Sanders en Leng, ligt in dit onderzoek het vertrekpunt bij de houding van politiemensen tegenover het functioneren van het strafrecht. Daarbij wordt met dit onderzoek gekeken naar hun opvattingen daarover. Op grond van de analyses van Packer en Skolnick mag verwacht worden dat de kritiek van politiemensen op het functioneren van het strafrecht voor een belangrijk deel begrepen kan worden vanuit het dilemma tussen instrumentaliteit (crime control) en het bieden van rechtswaarborgen (due process). Het onderzoek beperkt zich er echter niet toe deze bevindingen te toetsen in de Nederlandse situatie. Om zicht te krijgen op de wijze waarop vandaag de dag in Nederland de spanning tussen de twee genoemde waardesystemen een rol speelt in opsporing, vervolging en rechtspraak, wordt ook onderzocht hoe officieren en rechters over strafrechtspleging denken. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de elementen uit Packers theorie, maar ook naar de spanning tussen verschillende strafdoelen.

Vanuit drie te onderzoeken strafrechtelijke instituties wordt met deze studie zicht verkregen op de wijze waarop de verschillende formele strafdoelen, alsmede due process en crime control in het huidige maatschappelijke klimaat invloed uitoefenen. De focus is gericht op opvattingen van politiemensen, officieren van justitie en rechters over het strafrecht. Daarbij wordt rekening gehouden met de uitwerking van due process en crime control waarden in het Nederlandse strafrechtsysteem. De due process en crime control modellen van Packer dienen om de te verzamelen opvattingen te ordenen. Daarbij zal worden gekeken in hoeverre deze modellen (zie bovenstaand schema) voldoen om de opvattingen die politiemensen, officieren van justitie en rechters over het strafrecht hebben te kunnen omvatten.

Op basis van de hiervoor besproken kritiek op Packer (zie §2.2) geldt als aanvullend theoretisch aandachtspunt de mogelijkheid dat te veel aandacht voor strafrechtelijke waarborgen tot onacceptabele vertraging van het strafproces kan leiden: ook voor de verdachte. Daarnaast leidt de bespreking van eerder uitgevoerd onderzoek (§2.3) tot enkele aanvullende aandachtspunten voor dit onderzoek. De klassieke studie van Skolnick, evenals de iets jongere studie van McConville, Sanders en Leng roepen de vraag op wat hiermee vandaag de dag en binnen de Nederlandse context de overeenkomsten zijn. In hoeverre zijn ook de huidige Nederlandse politiemensen kritisch en ontevreden over het functioneren van het strafrecht? Gaat deze onvrede ook in Nederland gepaard met een beperkt vertrouwen onder politiemensen in het strafrecht? In hoeverre nemen officieren hierbij een ‘quasi-magistratelijke rol’ voor hun rekening? In hoeverre kunnen de opvattingen van politiemensen, officieren van justitie en rechters over het functioneren van het strafrecht worden begrepen vanuit de door Packer geanalyseerde tegenstelling tussen due process en crime control? Welke factoren en omstandigheden spelen hierbij een rol?

De onderzoeken van Skolnick en van Van de Bunt suggereren dat werkomstandigheden ofwel situationele factoren naast juridische en culturele factoren een rol spelen in de wijze waarop functionarissen over strafrechtelijke onderwerpen denken. Hierbij valt onder meer te denken aan factoren die met het werkproces te maken hebben, maar tevens aan (ervaren) ontwikkelingen in de criminaliteit, de maatschappelijke en politieke onrust rond criminaliteit en strafrechtspleging en reacties daarop in beleid, wetgeving en in de media (zie hoofdstuk 1). Maar welke factoren bij politiemensen, officieren van justitie en rechters van invloed zijn op hun kijk op de strafrechtspleging is nog onduidelijk. In het volgende hoofdstuk worden de in deze studie gehanteerde vraagstelling en onderzoeksopzet gepresenteerd.