7.6.5.6 De bedrijfsmatige gebruiker heeft het gebrek in fysieke zin veroorzaakt

Het andere uiterste wordt gevormd door de sprekende gevallen waarin een opstal aanvankelijk voldoet aan de daaraan te stellen eisen, maar pas gebrekkig wordt als een fysiek gevolg van de bedrijfsactiviteiten die de gebruiker daarin verricht. Met andere woorden, de bedrijfsactiviteiten van de gebruiker veroorzaken letterlijk een gebrek in de opstal. Denk aan een op zich deugdelijk fabrieksgebouw dat niet bestand blijkt tegen een abnormaal of overmatig trillen en schokken vanwege daarin verrichte werkzaamheden en schade aanricht. Het gebrek is ‘veroorzaakt door’ de bedrijfsvoering van de gebruiker; ‘het ontstaan’ van het gebrek staat daarmee in verband, evenzo de verwezenlijking van het gevaar dat aan de gebrekkigheid van de opstal is verbonden. Gedacht kan ook worden aan het geval waarin de bedrijfsmatige gebruiker een gebrek in de opstal ‘veroorzaakt’ vanwege een door hemzelf aangebrachte ondeugdelijke wijziging of constructie. Ter exploitatie van een garagebedrijf huurt de bedrijfsmatige gebruiker voor onbepaalde tijd een fabriekshal. De exploitant richt in het gehuurde een afgescheiden ruimte in voor de autospuiterij. Wanneer de constructie daarvan het plotseling begeeft, behoort de aansprakelijkheid voor de daardoor ontstane schade ex art. 6:174 ingevolge art. 6:181 op de exploitant als ‘meest relevante laedens’ te rusten.1 In dit verband kunnen tevens gebreken worden genoemd die ontstaan door slijtage te wijten aan het gebruik dat de bedrijfsmatige gebruiker van de opstal maakt. De wetsgeschiedenis van de tenzij-clausule van art. 6:181 lid 1 bevat het voorbeeld van het bezwijken van een hijsbalk van een als pakhuis gebruikt gebouw. Is het gebrek in de hijsbalk ontstaan door slijtage wegens het gebruik dat de bedrijfsmatige gebruiker daarvan maakt, dan is de schade veroorzaakt door ‘tot de bedrijfsuitoefening te rekenen factoren’. Hier is geen sprake van een ‘toevallige’ gebruiker die niets met het schadeveroorzakende gebrek van doen heeft. ‘Het ontstaan’ van het gebrek hangt samen met de bedrijfsactiviteiten. Oftewel, tussen de verwezenlijking van het gevaar verbonden aan de gebrekkigheid en de activiteiten van de bedrijfmatige gebruiker bestaat voldoende verband.2 In deze richting wijst ook dat een gebrek door ‘normale’ slijtage geen gebrek in de zin van art. 6:186 oplevert (lees: geen ‘eigen’ gebrek van het product).3 De aansprakelijk rust niet op de producent van de zaak maar op de bezitter of bedrijfsmatige gebruiker uit art. 6:173 of 181, omdat het gebrek geacht wordt te zijn veroorzaakt door het gebruik dat deze persoon van de zaak heeft gemaakt.4

Ik merk nog op dat wanneer een bedrijfsmatige gebruiker een gebrek in de opstal heeft veroorzaakt dat pas schadelijk wordt nadat zijn gebruik reeds is gestaakt, de aansprakelijkheid voor die schade ex art. 6:174 op de bezitter rust.5 Als peilmoment heeft namelijk het moment van de schadeveroorzaking te gelden, terwijl de aansprakelijkheid van art. 6:174 in beginsel geldt ongeacht de oorzaak van de gebrekkige toestand waarin de opstal verkeert en zodoende mede ziet op gebreken die door een ander zijn veroorzaakt.6