7.4.8.2 De onaardige ander (bounded self-interest)

Een ander behavioural inzicht is dat mensen niet zo sterk uit eigenbelang handelen als de klassieke economische theorie veronderstelt. Men heeft er geld voor over om aardige, eerlijke anderen te belonen en om onaardige, oneerlijke anderen af te straffen, zelfs als evident is dat die investering zich niet op andere wijze zal terugverdienen.1 Hoe dit algemene inzicht doorwerkt in de effectiviteit van prikkels in het civiele proces is koffiedik kijken. Opzettelijk verstorend gedrag kan voor een partij aantrekkelijk zijn als de in haar ogen oneerlijke wederpartij daardoor extra op kosten wordt gejaagd, waardoor die partij misschien voor lief zal nemen dat er een risico is om tegen een financiële sanctie aan te lopen. De mate waarin er tussen partijen ook een persoonlijk, emotioneel conflict bestaat naast het zakelijke geschil speelt hierbij een rol en dat zal per zaak verschillen. Nog gecompliceerder is het als partijen elkaars oneerlijkheid willen afstraffen, maar daar tussenin twee advocaten staan die elkaar wel aardig vinden en/of op zijn minst zakelijk willen blijven. Grootte en richting van het effect van dit beperkte eigenbelang zijn moeilijk te voorspellen, maar ze zorgen wel voor een vertroebeling van het beeld van de financiële prikkel die rechtstreeks en rationeel wordt meegewogen in de keuzes voor bepaald procesgedrag.