4.3.1 Kantonrechter

Van voornoemde alleensprekende rechters is de kantonrechter de oudste. Van oorsprong spreekt hij recht in kleinere geschillen van uiteenlopende aard. Tegenwoordig behandelt de kantonrechter onder meer civiele zaken over geldvorderingen van ten hoogste 25.000 euro en geschillen inzake arbeid en huur (art. 93 Rv). De strafzaken die de kantonrechter berecht gaan nagenoeg altijd over overtredingen (art. 382 Sv). De kantonrechter beoordeelt ook bestuursrechtelijke beroepen die zijn ingesteld tegen verkeersboetes van het Openbaar Ministerie (art. 9 Wahv). De kantonrechter behandelt zaken bijna uitsluitend in enkelvoudige kamers (art. 47 Wet RO). Alleen pachtzaken gaan altijd naar een meervoudige kamer waar een kantonrechter zitting in heeft (art. 48, tweede lid, Wet RO).

De kantonrechter kan een strafzaak en bestuurszaak verwijzen naar de meervoudige kamer, als hij oordeelt dat de zaak door een meervoudige kamer moet worden behandeld respectievelijk ongeschikt is voor behandeling door één rechter (art. 21, vijfde en zevende lid, Sv; art. 8:10, tweede lid, Awb). De kantonrechter kan in veel gevallen ook civiele zaken verwijzen, onder meer als het zaken betreft met meerdere vorderingen waarvan er ten minste een over arbeid, huur of aanverwante kwesties gaat. Vereist is ook dat de rechter de zaak ongeschikt acht voor behandeling door één rechter. De kantonrechter verwijst dan de gehele zaak naar een meervoudige kamer voor andere zaken dan kantonzaken. Hij kan daarin zelf als plaatsvervanger zitting hebben (art. 98 jo. art. 15, tweede lid, Rv). Als de kantonrechter naar de meervoudige kamer verwijst, geldt de verwezen zaak niet meer als een kantonzaak.