Voorlichting door de Belastingdienst in rechtsstatelijke context (FM nr. 177) 2022/4.3.7.2:4.3.7.2 Gelijkheidsbeginsel en voorlichting

Voorlichting door de Belastingdienst in rechtsstatelijke context (FM nr. 177) 2022/4.3.7.2

4.3.7.2 Gelijkheidsbeginsel en voorlichting

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Het vertrouwensbeginsel en het gelijkheidsbeginsel hebben een andere werkingssfeer.1 Het vertrouwensbeginsel ziet op consistent handelen van de Belastingdienst ten opzichte van een burger, terwijl het gelijkheidsbeginsel ziet op een gelijke behandeling van de ene burger ten opzichte van de andere burger(s).2 Dat neemt niet weg dat in situaties waarin bij (onjuiste) voorlichting speelt ook het gelijkheidsbeginsel aan de orde kan zijn.

Voorbeelden

Bijvoorbeeld als een belastingplichtige zich beroept op de toelichting, maar de Belastingdienst dat vertrouwen met een mededeling aan (uitsluitend) die belastingplichtige beoogt op te heffen (maar niet ten aanzien van anderen).3 Verder valt in de context van voorlichting te denken aan de situatie dat een onjuistheid in de rekenhulp4 of toelichting5 bij het aangifteprogramma bij een groot aantal belastingplichtigen heeft geleid tot een onjuiste (te lage) berekening van de verschuldigde belasting, terwijl deze fout slechts bij een enkeling door de inspecteur bij het opleggen van de aanslag is gecorrigeerd. De eerstgenoemde gevallen worden dan ten opzichte van de wet gunstiger behandeld dan laatstgenoemde gevallen, terwijl beide van hetzelfde aangifteprogramma gebruik hebben gemaakt. Een dergelijke kwestie kwam aan de orde in het betoog van belanghebbende in BNB 2002/45.

In BNB 2002/45 heeft de Hoge Raad zich niet uitgelaten over de vraag of de handelwijze van de Belastingdienst, waarbij een fout enkel in bepaalde gevallen werd gecorrigeerd, een schending van het gelijkheidsbeginsel was, nu belanghebbende de (feitelijke) stelling te laat naar voren heeft gebracht (pas in de cassatieprocedure6). Van Leijenhorst acht dat ‘jammer, want als het inderdaad zo is dat bij het wegnemen van de gevolgen van de fout in de aangiftediskette willekeurig te werk is gegaan, had het beroep op het gelijkheidsbeginsel een goede kans van slagen gehad.’7 Bij mijn weten is er nadien geen rechtspraak verschenen waarin een dergelijke kwestie door de belastingrechter is beslecht.8

Overigens kunnen zowel het vertrouwensbeginsel als het gelijkheidsbeginsel contra legem-werking hebben. Het gelijkheidsbeginsel werkt in die zin ruimer dat het niet gaat om gewekt vertrouwen, maar om gelijke behandeling. Dat betekent dat ook ‘achteraf’ een beroep op het gelijkheidsbeginsel mogelijk is, terwijl bij het vertrouwensbeginsel dit wordt verhinderd door het dispositievereiste (4.3.4). De burger draagt de bewijslast voor feiten en omstandigheden voor de door hem aan de orde gestelde schending van het gelijkheidsbeginsel.9

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.