5.6.0 Introductie

Voor het absolute forum necessitatis van art. 9 sub b Rv is het element van de volstrekte onmogelijkheid om in het buitenland te kunnen procederen doorslaggevend. De bepaling maakt geen onderscheid tussen dagvaardings- en verzoekschriftprocedures, en evenmin tussen zaken die wel en zaken die niet ter vrije bepaling van partijen staan. Als een procedure buiten Nederland onmogelijk blijkt, moet de Nederlandse rechter zich als een noodforum bevoegd verklaren zonder het stellen van nadere vereisten. Voor de toepassing van art. 9 sub b Rv geldt niet als voorwaarde dat de zaak op enige wijze is verbonden met de Nederlandse rechtssfeer. Dat is anders in bijvoorbeeld art. 11 van de Belgische IPR-Wet, waarin de Belgische gerechten in noodgevallen bevoegdheid kunnen aannemen 'wanneer de zaak nauwe banden met België heeft'. Art. 3 van de Zwitserse IPR-Wet verleent `NotzustUndigkeie aan 'die schweizerischen Gerichte oder Behbrden am Ort (...), mit dem der Sachverhalt einen genUgenden Zusammenhang aufweist.' Terwijl het Oostenrijkse recht een noodforum biedt alleen indien 'der KlUger bsterreichischer StaatsbUrger ist oder seinen Wohnsitz, gewbhnlichen Aufenthalt oder Sitz im Inland hat (...).’1

De vraag kan worden gesteld of de bevoegdheidsgrond in art. 9 sub b Rv niet te ruim is. De grenzen van de zuivere vorm van forum necessitatis zijn onbeperkt. Waarom, zo zou men kunnen betogen, moet het uit belastinggelden gefinancierde rechterlijke apparaat, waar de werkdruk al zo hoog is, opengesteld worden voor partijen die op geen enkele wijze verbonden zijn met de Nederlandse rechtssfeer? Zou voor de uitoefening van noodbevoegdheid niet een licht verbondenheidsvereiste met de Nederlandse rechtssfeer moeten worden gesteld?2 Het is moeilijk voor te stellen dat een dergelijke voorwaarde in strijd is met art. 6 EVRM.3 Er is wel eens opgemerkt dat het ontbreken van het vereiste van enige binding met Nederland bij het absolute forum necessitatis van art. 9 sub b Rv, ertoe zou kunnen leiden dat de Nederlandse rechter 'de processuele afvalbak van de wereld' wordt.4 Of deze vrees gegrond is, moet nog blijken. Uit de tot nu toe gepubliceerde uitspraken blijkt in ieder geval niet dat Nederlandse gerechten overspoeld worden met zaken waarin zij als noodforum moeten optreden. Voorzover ik kan nagaan heeft art. 9 sub b Rv tot nu toe slechts in twee gevallen als basis voor een noodbevoegdheid van de Nederlandse rechter gediend.5