7.2.1 Beslissen op basis van niet vaststaande feiten

Regelmatig overwegen kantonrechters dat er in de ontbindingsprocedure geen plaats is voor het leveren van nader (getuigen-)bewijs.1 Dit kan ertoe leiden dat de beslissing over het al dan niet beëindigen van de arbeidsverhouding wordt genomen op basis van niet of niet voldoende geverifieerde feiten.2 In de woorden van Advocaat Generaal Huydecoper:

De waarheid kan daardoor niet altijd boven tafel komen. Gedacht kan worden aan de kantonrechter die stelt dat er geen getuigen gehoord kunnen worden in de ontbindingsprocedure waarin de werknemer frauduleus handelen wordt verweten vanwege ontstane kasverschillen. Hoewel de kantonrechter geen nader onderzoek wil doen naar de verdenkingen door de werkgever, ontbindt de kantonrechter desondanks de arbeidsovereenkomst vanwege een verstoorde vertrouwensrelatie.4 Deze constructie zien we vaak terugkomen bij het voorwaardelijk ontbindingsverzoek5 na een ontslag op staande voet. Wanneer de dringende reden in de ontbindingsprocedure niet komt vast te staan – omdat de kantonrechter meent dat de ontbindingsprocedure zich niet leent voor een nader onderzoek of het leveren van nader getuigenbewijs – wordt in dit soort zaken toch vaak ontbonden op grond van veranderingen in de omstandigheden, zonder of met slechts een bescheiden vergoeding.6 De rechter lijkt hier het spreekwoord toe te passen 'waar rook is, is vuur'. Om die reden wordt wel beweerd dat de werkgever het ontslag op staande voet als tactisch middel kan gebruiken.7 Overigens, zijn er ook kantonrechters die anders oordelen. Zo oordeelde de kantonrechter Utrecht in een voorwaardelijke ontbindingsbeschikking van 12 februari 2008, dat de wijziging in de omstandigheden niet gelegen mag zijn in de aangevoerde argumenten voor de dringende reden.8 De omstandigheid dat er een vermoeden van een dringende reden bestaat aan de zijde van de werknemer, vormt onvoldoende reden om te ontbinden wegens een verstoorde vertrouwensrelatie. Het is volgens de kantonrechter onbillijk om in het kader van een ontbindingsverzoek de niet voldoende vaststaande of niet genoegzaam aannemelijke grond of gronden ter zake van een dringende reden toch (een beetje) mee te laten wegen bij de grond van veranderingen in de omstandigheden en vervolgens de arbeidsovereenkomst te laten eindigen.

Het hoeft geen betoog dat het beslissen op basis van niet vaststaande feiten, kan leiden tot feitelijk onjuiste uitspraken door de kantonrechter, hetgeen afbreuk doet aan de rechtsbescherming van partijen. Daarbij moet bovendien bedacht worden dat tegen een inhoudelijke onjuiste ontbindingsbeschikking geen hoger beroep mogelijk is, waarbij nader bewijs kan worden geleverd en omissies hersteld kunnen worden.9

Het voorgaande roept de vraag op of de wetgever (en de Hoge Raad) daadwerkelijk alle ontbindingsprocedures categorisch hebben willen uitsluiten van de toepassing van het wettelijk bewijsrecht. Of valt op basis van de wet en jurisprudentie ook een ander standpunt te betogen? Zoals gezien in paragraaf 3.5 refereert de wetgever bij art. 284 Rv met betrekking tot de uitzondering op de toepasselijkheid van het wettelijk bewijsrecht aan 'spoedeisende art. 7:685 BW-procedures'.10 Wat betekent dit nu precies? Is de ontbindingsprocedure per definitie spoedeisend en is daardoor de kantonrechter niet gebonden aan het wettelijk bewijsrecht, of moet per zaak worden bekeken of het spoedeisende karakter daarvan aan de toepassing van het bewijsrecht in de weg staat?11