Naar een Nederlandse political question-doctrine? (SteR nr. 50) 2020/5.5.3:5.5.3 Guantanamo Bay: not a blank check for the President?

Naar een Nederlandse political question-doctrine? (SteR nr. 50) 2020/5.5.3

5.5.3 Guantanamo Bay: not a blank check for the President?

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

De zojuist besproken benadering waarbij de rechter grote terughoudendheid betracht, maar een inhoudelijke beoordeling niet geheel achterwege laat, heeft een belangrijk voordeel. Deze benadering biedt voor de rechter in theorie de mogelijkheid om wél in te grijpen bij een té vergaande beslissing of maatregel van de President of het Congres. Ter illustratie hiervan kan worden gewezen op de rechtspraak over de beruchte gevangenis op Guantanamo Bay. Daarin bevinden zich nog altijd burgers die in het kader van de strijd tegen het terrorisme gevangen zijn genomen. Aanvankelijk ontbrak het daarbij aan iedere vorm van onafhankelijk toezicht. Voor gevangengenomen strijders was het daardoor niet mogelijk om hun detentie in deze gevangenis bij een onafhankelijke instantie ter discussie te stellen.

In Hamdi v. Rumsfeld en daaropvolgende zaken heeft het Hooggerechtshof aan deze praktijk een einde gemaakt.1 Hoewel het Hof de ruime bevoegdheden van de regering op het gebied van het buitenlands beleid en de bescherming van de nationale veiligheid onderkende, betekent dit volgens het Hof niet dat aan grondrechten en de Amerikaanse Grondwet daarbij geen betekenis meer toekomt. Volgens het Hof hebben gevangengenomen strijders op grond van de Amerikaanse Grondwet het recht om hun detentie in de gevangenis voor de rechter ter discussie te stellen. Dit geldt niet alleen voor strijders met de Amerikaanse nationaliteit, maar ook voor strijders met een andere nationaliteit.2 Het Hof overwoog:

‘[A] state of war is not a blank check for the President when it comes to the rights of the Nation’s citizens. Whatever power the United States Constitution envisions for the Executive in its exchanges with other nations or with enemy organizations in times of conflict, it most assuredly envisions a role for all three branches when individual liberties are at stake.’3

Bepalend was ook hier dat de Amerikaanse Grondwet in het geding was. Van een political question was volgens het Hof daarom geen sprake:

‘Abstaining from questions involving formal sovereignty and territorial governance is one thing. To hold the political branches have the power to switch the Constitution on or off at will is quite another. The former position reflects this Court’s recognition that certain matters requiring political judgments are best left to the political branches. The latter would permit a striking anomaly in our tripartite system of government, leading to a regime in which Congress and the President, not this Court, say what the law is.’4

Het Hof maakte hiermee duidelijk dat een terughoudende benadering niet betekent dat de President en het Congres volledig vrij zijn om iedere gewenste maatregel op het gebied van het buitenlands beleid vast te stellen en daarbij volledig voorbij kunnen gaan aan relevante grondrechten en waarborgen uit de Amerikaanse Grondwet.5 Dit oordeel was een duidelijk signaal aan de Amerikaanse regering en had belangrijke politieke gevolgen.6

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.