5.2.3.3 Rang ziet op verdeling executieopbrengst

149. De aard van de rang van vorderingen en rangverschil daartussen blijkt met name uit de aard van voorrechten. Een voorrecht creëert een rangverschil.1 Het heeft slechts tot gevolg dat het verhaalsrecht waaraan het voorrecht is verbonden in een gunstiger positie wordt gebracht bij verdeling van een executie-opbrengst.2 Voorrechten en algemener de rang van een verhaalsrecht hebben alleen effect bij het verdelen van de netto- opbrengst van een executie.3 In de woorden van Kingma Boltjes:

Een voorrecht verbetert de positie van de schuldeiser door aanpassing van de rang van het betreffende verhaalsrecht. Die rang bepaalt de verdeling van een executie-opbrengst. De bepaling van de rangorde van de verhaalsrechten is dus een tussenstap bij de verdeling van de executieopbrengst. Daarom kunnen voorrechten en in het verlengde daarvan de rangorde worden gezien als onderdelen van het executierecht.5

150. De verdeling van de executieopbrengst wordt niet alléén door de rangorde bepaald. Bij die verdeling spelen ook andere factoren een rol zoals de hoogte van de vorderingen en de procedure waarbinnen de verdeling van de executieopbrengst plaatsvindt. Verschillende procedures gaan verschillend met rangverschillen om. Paragraaf 7.4 gaat over de manier waarop de rangorde de verdeling van de executie-opbrengst bepaalt.

151. De rangorde van een verhaalsrecht is niet relevant voor andere conflicten tussen de verhaalsrechten of de verhaalsgerechtigden dan de verdeling van de executie-opbrengst. De zeggenschap over de executie wordt bijvoorbeeld niet bepaald door de rangorde van de verhaalsrechten. Als verschillende verhaalsgerechtigden executoriaal beslag hebben gelegd, dan heeft de verhaalsgerechtigde met het hoogst gerangschikte, doorgaans het oudste, executoriale beslag zeggenschap over de executie.6

Zijn er meerdere pandrechten gevestigd op het te executeren goed, dan kunnen lager gerangschikte pandhouders geen afgifte aan henzelf vorderen.7 De lager gerangschikte pandhouders zijn dan niet noodzakelijkerwijs de pandhouders wier verhaalsrecht een lagere rang heeft dan dat van de andere pandhouders. De lager gerangschikte pandhouders zijn de pandhouders wier pandrecht een lagere rang heeft dan de andere pandrechten, dat zijn doorgaans de pandhouders met een jonger pandrecht.8 De lager gerangschikte pandhouders en de schuldeisers met lager gerangschikte verhaalsrechten vallen vaak maar niet noodzakelijkerwijs samen. Juist een eigenlijk achterstelling kan ertoe leiden dat de pandhouder met het hoogst gerangschikte pandrecht een lager gerangschikt verhaalsrecht heeft.9

152. De rang van een verhaalsrecht ziet alleen op de verdeling van de executie-opbrengst. De rang is dus net als het verhaalsrecht zelf geen zakelijk recht.10 Dat verandert niet als de rang van een verhaalsrecht wordt gewijzigd. Voorrechten zijn ook geen zakelijke rechten.11 Ook het feit dat een bijzonder voorrecht kan gelden als een ‘ouder recht op een zaak’ in de zin van artikel 3:90 lid 2 BW maakt de voorrechten niet tot zakelijke rechten.12 Het voorwerp van een voorrecht is de netto executie-opbrengst van het goed of de goederen waar de schuldeiser verhaal op kan nemen.13

De verkorte aanduidingen van ‘voorrechten op bepaalde goederen’ en ‘voorrechten op alle goederen’ of soortgelijke bewoordingen moeten niet worden verward met de werkelijke aard van voorrechten. Deze uitdrukkingen zijn verkort taalgebruik voor voorrechten die slechts werking hebben bij de verdeling van de executie-opbrengst van bepaalde goederen en voorrechten die werking hebben bij de verdeling van de executie- opbrengst van alle goederen waarop het betreffende verhaalsrecht betrekking heeft. De wetgever bedient zich regelmatig van dit verkorte taalgebruik, zonder daarmee inhoudelijk de voorrechten als zakelijke rechten te duiden.14

153. De rang is een eigenschap van een verhaalsrecht, maar de toekenning van een bepaalde rang, bijvoorbeeld door een voorrecht, schept op zichzelf geen verhaalsrecht.15 Als de schuldenaar de zaak ‘waarop een voorrecht rust’ overdraagt kan de schuldeiser zich er niet langer op verhalen. Hij heeft immers geen verhaalsrecht jegens de nieuwe eigenaar. Daarom baat het voorrecht de schuldeiser niet langer.16