4.5.5.3 Toezicht op het pedagogisch-didactisch handelen van de leraar

Voor de autonomie van de leraar bij het geven van onderwijs en het afnemen van examens zijn twee kwaliteitsgebieden waar de Inspectie toezicht op houdt van bijzonder belang, namelijk het pedagogisch-didactisch handelen en de afsluiting van het onderwijs. Op deze twee kwaliteitsgebieden wordt hierna nader ingegaan.

In de onderzoekskaders voor het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs is in het kwaliteitsgebied Onderwijsproces onder meer de standaard Pedagogisch-didactisch handelen opgenomen.1 Deze standaard wordt voor het primair en voortgezet onderwijs verschillend ingevuld, in het vervolg wordt bij wijze van voorbeeld ingegaan op het voortgezet onderwijs. In deze sector moet het pedagogisch handelen van de leraar, leerlingen in staat stellen om te leren en zich te ontwikkelen. Aan de basiskwaliteit wordt onder deze standaard als volgt voldaan:

Opvallend aan deze standaard is dat hierin mede wordt beschreven op welke wijze de leraar onderwijs moet geven. Zo moet de leraar plannen en structuren, pedagogische en didactische keuzes afstemmen op het beoogd eindniveau van de leerlingen, geschikte opdrachten geven en helder uitleg geven. Hoewel dit taken zijn die bij de leraar thuishoren, wijkt dit af van de wijze waarop regels worden gesteld in de sectorwetten. Die regels hebben het bevoegd gezag als normadressaat. Het bevoegd gezag moet er vervolgens voor zorgen dat het personeel lesgeeft conform de onderwijswetten. In de onderwijswetten wordt de leraar verder nauwelijks genoemd. Ook deze standaard richt zich formeel tot het bevoegd gezag, hij is immers object van toezicht en niet de leraar. Evenwel kan uit de standaard afgeleid worden op welke wijze de Inspectie toetst of de leraar ten aanzien van pedagogisch-didactisch handelen zijn werk op de juiste wijze doet.

Uit het onderzoekskader blijkt dat de standaard pedagogisch- en didactisch handelen is afgeleid uit verschillende artikelen uit de Wvo 2020.3 Het pedagogisch-didactisch handelen komt in deze wetten enkel expliciet terug in de artikelen over het schoolplan. Daarin is bepaald dat het personeelsbeleid een omschrijving omvat van het pedagogisch-didactisch handelen van het onderwijspersoneel. Het is aan het bevoegd gezag om uit te werken hoe het pedagogisch-didactisch handelen voor die school verder wordt uitgewerkt. Dit past bij de aan hem toekomende inrichtingsvrijheid. In haar standaard werkt de Inspectie echter zelf uit wat onder het pedagogisch-didactisch handelen van het onderwijspersoneel moet worden verstaan. Hoewel dit het bevoegd gezag duidelijkheid biedt over de wijze waarop de Inspectie toezicht houdt, beperkt de Inspectie hiermee de inrichtingsvrijheid van het bevoegd gezag. De Inspectie gaat met deze standaard dan ook haar bevoegdheid te buiten.

In het middelbaar beroepsonderwijs geldt een andere standaard voor het pedagogisch-didactisch handelen dan in het primair en voortgezet onderwijs. In deze standaard stelt het onderwijsteam studenten in staat om te leren en zich te ontwikkelen. Ook de basiskwaliteit wordt anders ingevuld:

In deze standaard voor het middelbaar beroepsonderwijs staat niet alleen het onderwijsteam centraal, maar wordt ook benoemd dat het onderwijs in lijn moet zijn met het kwalificatiedossier en dat er een balans gevonden moet worden tussen leren in de praktijk en leren binnen de school. De standaard komt verder in hoofdlijnen overeen met de standaard Pedagogisch-didactisch handelen in het voortgezet onderwijs. Net als de standaard in deze sectoren wordt de standaard voor het middelbaar beroepsonderwijs afgeleid uit een aantal artikelen uit de betreffende sectorwet, namelijk de Web.5 Deze artikelen bevatten algemene taken voor het bevoegd gezag. In de Web is geen specifieke plicht opgenomen om beleid te maken omtrent het pedagogisch-didactisch handelen van de leraar. In dit geval is de standaard problematisch omdat die niet direct teruggeleid kan worden tot voorschriften uit de Web, maar wel kan bijdragen aan het oordeel onvoldoende of zeer zwak.

De standaard pedagogisch-didactisch handelen is van belang voor het bevoegd gezag en de leraar in het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs. Het toezicht dat de Inspectie uitoefent ten aanzien van de wijze waarop de leraar zijn beroep uitoefent, wordt immers gebaseerd op deze standaard. Het bevoegd gezag en de leraar moeten dan ook kennisnemen van de standaard om te bepalen of het onderwijs voldoet aan de basiskwaliteit van pedagogisch-didactisch handelen dat de Inspectie heeft geabstraheerd uit de betreffende onderwijswetten. Daarnaast is de standaard voor de leraar interessant omdat deze standaard, anders dan de onderwijssectorwetten, een basaal kader geeft voor de wijze waarop de leraar zijn beroep moet uitoefenen.