5.3.2.2.5.1 Ondervraging is absoluut onmogelijk

Wanneer een zich in het buitenland bevindende getuige niet bereid is om te worden gehoord, kan hij door de Nederlandse autoriteiten niet worden gedwongen in Nederland te verschijnen.1 Een bevel tot medebrenging zal niet ten uitvoer kunnen worden gelegd in het buitenland, omdat Nederland geen dwangmiddelen kan toepassen op buitenlands territorium.2 Pogingen om de getuige via een rogatoire commissie te ondervragen, zijn eveneens gedoemd temislukken bij het ontbreken van bereidwilligheid van de getuige om te worden ondervraagd. Dit betekent dat de mogelijkheden voor Nederland om een weigerachtige getuige te ondervragen, nihil zijn. De Hoge Raad vindt in dit soort gevallen dan ook al snel dat niet te verwachten valt dat de getuige binnen aanvaardbare termijn zal verschijnen.3 Wanneer een getuige geen reis- en verblijfkosten wilmaken en om die reden niet wenst mee te werken, zou zijn bereidwilligheid kunnen toenemen wanneer hij die kosten vergoed krijgt.4

Een praktische belemmering om naar Nederland te mogen reizen kan zijn dat de getuige geen paspoort heeft.5 In zo’n geval zal verschijning in Nederland weliswaar praktisch onmogelijk zijn, maar zal ondervraging soms desalniettemin mogelijk zijn, bijvoorbeeld door een verhoor via een videoverbinding te organiseren of een rogatoire commissie op pad te sturen.

Soms verklaart een getuige niet uitdrukkelijk dat hij niet bereid is te verschijnen, maar kan dat uit bepaalde feiten en omstandigheden redelijkerwijs wel worden opgemaakt. In één zaak was een dagvaarding naar een adres in Jamaica gestuurd. De getuige had daaraan geen gevolg gegeven. Wel had hij op verzoek van de verdediging zijn originele verklaring toegestuurd. Op deze verklaring stond het adres waaraan ook de oproeping was gestuurd. Het gerechtshof concludeerde dat de getuige kennelijk niet van plan was vrijwillig naar Nederland te komen. De Hoge Raad vond dat oordeel niet onbegrijpelijk.6 In NJ 1995, 264 had de advocaat van de getuige, die in Cyprus woonde, aangegeven dat hij niet kon zeggen wanneer hij naar Nederland zou kunnen komen en evenmin wanneer hij in Cyprus zou zijn. Hij was vaak op zakenreis en moest voor de medische behandeling van zijn vrouw naar het buitenland. Het gerechtshof oordeelde dat de getuige onwillig was te verklaren. Dat oordeel achtte de Hoge Raad niet onbegrijpelijk.7 Uit NJ 2004, 629 blijkt dat uit eerdere onbereidwilligheid om te verklaren niet zonder meer mag worden opgemaakt dat de getuige bij een nieuw getuigenverhoor eveneens zijn medewerking zal weigeren. Een getuige, een medeverdachte, had geen verklaring willen afleggen tijdens een verhoor door een rogatoire commissie in Engeland. Door de raadsman van de verdachte was aangevoerd dat ten tijde van dat verhoor de strafzaak tegen de medeverdachte zelf nog liep en de getuige op advies van zijn raadsman had gezwegen. Toen het gerechtshof een nieuw getuigenverzoek afwees, op een tijdstip waarop de strafzaak tegen de medeverdachte was afgelopen, had het, tegen de achtergrond van het door de raadsman gestelde, moeten onderzoeken of de medeverdachte nog steeds niet bereid zou zijn om te verklaren, aldus de Hoge Raad.8

In NJ 1953, 608 was een verzoek gedaan om een getuige hernieuwd op te roepen. De rechtbank had dit verzoek afgewezen, omdat de getuige een scheepsarts was, die sporadisch en op ongeregelde tijden in Nederland was. Een hernieuwde oproeping zou daarom nutteloos zijn. De Hoge Raad verwierp het tegen deze beslissing ingestelde cassatiemiddel.9 Tegenwoordig zou in een dergelijk geval een verhoor via een videoverbinding kunnen worden georganiseerd.