1.2.3 Brexit

Ook in de recente Brexit-zaak is aan de political question-doctrine gerefereerd.1 Sommige in Nederland woonachtige Britse staatsburgers vreesden dat zij als gevolg van de Brexit het aan het Unieburgerschap verbonden recht om te verblijven, werken en te wonen in een andere lidstaat zouden verliezen. Zij vorderen van de Amsterdamse voorzieningenrechter een gebod aan de Staat en de gemeente Amsterdam om dit recht te respecteren, door niet met een uittredingsakkoord in te stemmen, noch daaraan uitvoering te geven, indien daarin het aan het Unieburgerschap verbonden recht om te verblijven, werken en te wonen in een andere lidstaat niet of onvoldoende zou zijn gegarandeerd.

De Staat en de gemeente betoogden dat deze procedure een onwenselijke doorkruising vormde van het politieke onderhandelingsproces over de voorwaarden voor de Brexit. De Amsterdamse voorzieningenrechter ging daar niet in mee. In een opmerkelijk tussenvonnis overwoog hij voornemens te zijn over het eventuele verlies van het Unieburgerschap en de daaraan verbonden rechten prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie te stellen. Interessant is dat hij het door de Staat en de gemeente gevoerde verweer opvatte als een beroep op de ‘doctrine van de political question’.2 Volgens de voorzieningenrechter is bij deze doctrine beslissend of het voorliggende geschil raakt aan een onderwerp dat constitutioneel tot de competentie van de andere staatsmachten behoort, of voldoende duidelijke en objectieve criteria zijn aan te wijzen om het geschil in rechte te kunnen beslechten, en of een rechterlijk oordeel de mogelijkheid voor een andere staatsmacht om zich over het onderwerp in kwestie een politiek oordeel te vormen doorkruist.3 De voorzieningenrechter overwoog vervolgens dat deze doctrine – als deze al in Nederland zou gelden – echter niet van toepassing was, nu een fundamenteel, aan het Unieburgerschap ontleend, recht in het geding was.4