I.3.6.5 Het moment van kandidaatstelling

Een ontbindingsbesluit houdt in dat er spoedig verkiezingen zullen worden gehouden. Het is goed om te beseffen dat voor verkiezingen eerst kandidaten nodig zijn. Op grond van de Kieswet bepaalt de regering in het ontbindingsbesluit de dag van de kandidaatstelling.1 Nederland kent sinds het systeem van evenredige vertegenwoordiging een lijstenstelsel. Indien er alleen losse kandidaten zijn (zonder lijsten), dan zijn de zetels onmogelijk naar evenredigheid te verdelen.

Het proces van kandidaatstelling kost tijd. Bestaande partijen moeten kandidaten selecteren en een lijst opstellen waarbij de volgorde van belang is. (Nieuwe) politieke groeperingen moeten eerst aan een aantal formaliteiten voldoen. Artikel G1 Kieswet schrijft onder andere voor dat een politieke groepering (die een vereniging is met volledige rechtsbevoegdheid) zich eerst moet laten registreren en diverse stukken moet overhandigen, zoals een notariële akte, een bewijs van inschrijving in het Handelsregister en bewijs van betaling van een waarborgsom. Een (nieuwe) groepering moet daarbij 42 dagen voor de dag van kandidaatstelling een verzoek hebben gedaan tot inschrijving, zie artikel G1 lid 1 Kieswet. Omdat er tussen het besluit tot ontbinding en het samenkomen van de nieuwe Tweede Kamer maar drie maanden mag zitten, is er voor nieuwe groepering weinig tijd om in te spelen op een tussentijdse ontbinding. Bijvoorbeeld, op 18 maart 2010 nam de regering een ontbindingsbesluit en bepaalde de dag van kandidaatstelling op 27 april 2010. Daartussen zitten nog niet eens 42 dagen.2 Nieuwe politieke groeperingen moeten dus al eerder beginnen met het bovenstaande registratieproces dan het moment van het ontbindingsbesluit, willen zij als kandidaat gekozen kunnen worden om nog invloed uit te oefenen in tweede lezing. Voor reeds gevestigde politieke partijen is het eenvoudiger om te anticiperen op een tussentijdse ontbinding, hoewel ook zij bij een tussentijdse ontbinding ook weinig tijd hebben om een lijst op te stellen.