3.13.6 Het eigen belang van de vennootschap en de continuïteit

Hierboven werd al opgemerkt dat ik mij in het verleden sterk heb gemaakt voor de holistische leer als visie op het vennootschappelijk belang. Daarbij hebben Eijsbouts en ik ons echter niet gericht op hoe de inhoud van dit eigen belang van de vennootschap precies moet worden vormgeven. Hierboven zijn de visies van Maeijer, Assink, Cahen, Van Schilfgaarde,Winter en Wezeman en Mendel daaromtrent uiteengezet. Daarbij valt op dat zij, met uitzondering van Maeijer en Assink, overwegen dat de vennootschap dan wel een eigen belang heeft, maar dat de inhoud van dit belang moet worden vormgegeven, of kleur krijgt, aan de hand van de belangen van de bij de vennootschap betrokken belanghebbenden. Dit lijkt mij ook de juiste benadering. Deze benadering lijkt ook te worden bevestigd in het reeds aangehaalde arrest Inversiones/ Cancun Holding, waar de Hoge Raad overweegt:

Het belang van de vennootschap is derhalve een zelfstandig belang, welk belang wel wordt vormgegeven door de belangen die bij de vennootschap een rol spelen. Er lijkt desalniettemin tot op zekere hoogte dus wel sprake te zijn van een resultante belangenafweging, want het bestuur moet in het kader van de redelijkheid en billijkheid wel zorgvuldigheid betrachten met betrekking tot de belangen van al degenen die bij de vennootschap en haar onderneming zijn betrokken, aldus de Hoge Raad.2 Wat de Hoge Raad hier precies bedoelt is niet duidelijk. Moet bij het vormen van de inhoud van het vennootschappelijk belang door het bestuur rekening worden gehouden met de belangen van de belanghebbenden bij de vennootschap of moet bij het handelen in uitoefening van het vennootschappelijk belang rekening met deze belangen worden gehouden? Het tweede lijkt bedoeld, maar de Hoge Raad gaat dan weer niet zo ver dat het vennootschappelijk belang onder omstandigheden moet wijken voor deze belangen.3 Ik zou menen dat het vennootschappelijk belang op zichzelf rekening houdt met het niet onnodig of evenredig schade van belangen van bepaalde belanghebbenden. Anders gezegd, het vennootschappelijk belang kan nooit leiden tot het onnodig of onevenredig schaden van het belang van bepaalde belanghebbenden, omdat deze belangafweging al plaatsvindt bij het vormen van de inhoud van het vennootschappelijk belang. Lees ik de overweging van de Hoge Raad goed, dan lijkt daar echter een andere systematiek te worden gekozen.4

De rechtspersoon is op zichzelf een (volledige) juridische fictie, waarin de belangen van verschillende belanghebbenden worden samengebracht, zodat zij kunnen samenwerken. Het eigen belang van de vennootschap moet derhalve wel worden ingekleurd door de belangen van de bij de vennootschap betrokken belanghebbenden. Daarbij speelt de continuïteit van de vennootschap een belangrijke rol.5 Ook de Hoge Raad beschouwt de continuïteit als een gewichtig belang bij de vennootschap.6 Van Mierlomaakt bezwaar tegen de kwalificatie van continuïteit van de vennootschap en de met haar verbonden onderneming als zelfstandig belang.7 Hij meent dat de belanghebbenden bij de vennootschap in het algemeen wel belang hebben bij continuïteit, maar dat continuïteit daarmee nog geen zelfstandig belang is. Of de continuïteit een afzonderlijk belang is of dat dit terugkomt in het belang van de individuele belanghebbenden zal mijns inziens geen belangrijke discussie vormen. Relevant is vooral dat de continuïteit, als afzonderlijk belang of als onderdeel van de individuele belangen, in beginsel een belangrijke rol speelt bij het bepalen van het belang van de vennootschap.8 Dogmatisch is het desalniettemin interessant. Het eigen belang van de vennootschap wordt vormgegeven door de belangen van de belanghebbenden bij de vennootschap. Deze belanghebbenden hebben – in de regel – belang bij de continuïteit van de vennootschap. Daarmee is de continuïteit van de vennootschap mijns inziens geen op zichzelf staand belang, maar een onderdeel van het belang van de belanghebbenden bij de vennootschap. Anders gezegd, onderdeel van het belang van de belanghebbenden bij de vennootschap is de continuïteit van de vennootschap. Daarmee volg ik de opvatting van Van Mierlo.

Als gevolg van het feit dat het vennootschappelijk belang moet worden gevormd/ gekleurd door de belangen van de bij de vennootschap betrokken belanghebbenden, behoudt het ondanks de holistische leer de noodzakelijke flexibiliteit. Welke belangen betrokken zijn bij de vorming van het vennootschappelijk belang zal afhankelijk zijn van onder meer het karakter van de vennootschap,9 maar ook van de aard van de gehanteerde bevoegdheid en het te nemen besluit.10 Zo zullen bij het uitoefenen van het recht om een agendapunt te agenderen in de regel andere belangen betrokken zijn dan bij het recht op winst. Ook de wetgever staat deze flexibele benadering voor:

De vennootschap heeft derhalve een eigen belang, maar omdat de rechtspersoon een fictie is, wordt dit belang wel gevormd/gekleurd door de belangen van de bij de vennootschap betrokken belanghebbenden.