5.3 Uitoefening van het recht van pandgebruik

Zonder nadere afspraak is de pandhouder naar Zuid-Afrikaans recht bevoegd en verplicht de vruchten van het onderpand te trekken in het belang van de pandgever. Daarnaast dient de pandgebruiker de waarde van het pandobject in stand te houden. Zodoende is de pandgebruiker bevoegd om alle handelingen te verrichten die bijdragen aan de maximalisatie van de vruchtopbrengst of het waardebehoud van het onderpand. De grens van de gebruiksbevoegdheid van de pandhouder ligt bij het verrichten van handelingen die niet in het belang zijn van de pandgever. Wil de pandgebruiker de bevoegdheid hebben om het onderpand te gebruiken in zijn eigen voordeel, dan dient hij een pactum antichreticum in de pandovereenkomst op te nemen. Voorts is de pandgebruiker aansprakelijk voor iedere waardevermindering van het onderpand die door zijn schuld is ontstaan.1

In deze paragraaf behandel ik de uitoefening van het recht van pandgebruik aan de hand van de verschillende zekerheidsrechten die het Zuid-Afrikaanse recht kent en de goederen waarop deze zekerheidsrechten rusten: pledge, het analoge recht van pledge uit cession in securitatem debiti op vorderingen en aandelen, de pledge uit een perfected general notarial bond op een onderneming, de mortgage op registergoederen en de verpanding van beperkte rechten door hetzij mortgage, hetzij pledge. Vervolgens besteed ik aandacht aan de gevolgen die het intreden van verzuim of faillissement hebben voor het recht van pandgebruik. Ten slotte ga ik in op de vraag in hoeverre de pandgebruiker kosten die hij met betrekking tot het onderpand heeft gemaakt, kan terugvorderen van de pandgever.