Voorlichting door de Belastingdienst in rechtsstatelijke context (FM nr. 177) 2022/4.3.1.3:4.3.1.3 Relevante karaktereigenschappen

Voorlichting door de Belastingdienst in rechtsstatelijke context (FM nr. 177) 2022/4.3.1.3

4.3.1.3 Relevante karaktereigenschappen

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Welke eigenschappen zijn in de regel beslissend om uitingen te kwalificeren in de categorie voorlichting? Uit de rechtspraak leid ik af dat met name aard, karakter, oogmerk (intentie), functie en context van de informatieverstrekking relevant zijn.

Aard en karakter

Typisch kenmerk van voorlichting is dat het gaat om informatie van algemeneaard over de inhoud en uitleg van fiscale wet- en regelgeving (‘abstract’). De informatie bevat geen standpunt over de uitoefening van een publiekrechtelijke bevoegdheid in een specifiek geval.1 Anders dan bij bijvoorbeeld een toezegging, is informatie niet toegesneden op een concreet geval en ziet het niet op de bijzondere omstandigheden van een concrete, individuele situatie (‘concreet’).2 De relevantie van deze eigenschap werd reeds in BNB 1979/311 op de voorgrond gezet, omdat de Hoge Raad in dit arrest de (concrete) toezegging tegenover de (algemene) inlichting plaatst. Bovendien heeft voorlichting volgens de belastingrechter een specifiek karakter, namelijk een ‘voorlichtend karakter’.3 Oftewel, de informatie is veelal relatief beknopt en minder juridisch geformuleerd, en daardoor – zo is de kennelijke gevolgtrekking – onvermijdelijk niet altijd volledig en/of juist.4

Intentie Belastingdienst en functie voorlichting

De belastingrechter kent veel gewicht toe aan de (veronderstelde) bedoeling van de Belastingdienst en de (veronderstelde) functie die de informatie heeft (paragraaf 4.3.2.6). Zo valt in de jurisprudentie op dat de Belastingdienst volgens de belastingrechter met voorlichting beoogt te informeren5, behulpzaam te zijn6, wegwijs te maken7, uitleg te geven,8 het gemakkelijker te maken9, een hulpmiddel10 te bieden, informatie ‘ter voorlichting’11 te geven en (extra) service te verlenen.12 Aan de BelastingTelefoon verstrekken medewerkers in bepaalde gevallen “slechts ‘voorgekauwde’ informatie”.13 De Belastingdienst, zo beslist de belastingrechter, beoogt met algemene voorlichting dus (slechts) voorlichting te geven en beoogt zich (anders dan bij een toezegging, paragraaf 4.4) niet te binden.14 Het gebrek aan binding(sbedoeling) wordt mijns inziens door de belastingrechter onderstreept door aan de kwalificatie toe te voegen dat het ‘slechts’ voorlichting betreft (paragraaf 4.3.1.4).

Een treffend voorbeeld over de koppeling tussen het doel van voorlichting en het gebrek aan binding biedt een uitspraak van Hof Den Haag uit 2001:

‘Hoewel aan belanghebbende kan worden nagegeven dat de Toelichting op dit punt uitgesproken onduidelijk is en niet in de weg staat aan zijn interpretatie, verwerpt het Hof het beroep op opgewekt vertrouwen om de volgende redenen: [-] dat daadwerkelijk aan het zogenoemde dispositievereiste is voldaan, is onvoldoende aannemelijk gemaakt door belanghebbende, en [-] het doel van de Toelichting is slechts om belastingplichtigen behulpzaam te zijn bij het invullen van de aangifte, het gaat daarom te ver om op grond van de Toelichting de Inspecteur gebonden te achten aan een onjuiste wetstoepassing.’15

In de jurisprudentie wordt voorlichting met name gekoppeld aan de informatie-, hulp- en dienstverleningsfunctie. Opvallend is dat in de rechtspraak de rechtszekerheidsfunctie en compliancefunctie van voorlichting nagenoeg buiten beeld blijven (paragraaf 2.3.4, 2.5.1). Dat roept de vraag op of de door de belastingrechter gehanteerde veronderstellingen over de functie van voorlichting voldoende aansluiten bij de rechtsstatelijke functies van voorlichting en de wijze waarop voorlichting in de praktijk van belastingheffing functioneert (paragraaf 2.3.4, 4.7, 6.2).

Context: wijze van informatieverstrekking

Uit de jurisprudentie leid ik af dat de belastingrechter vaak (expliciet of impliciet) een aanwijzing ziet in de context van de informatieverstrekking. Specifiek gaat het daarbij om het kanaal waarlangs en/of de vorm waarin voorlichting wordt verstrekt.16 Dit vormt een sterke aanwijzing voor de juridische kwalificatie van informatie als voorlichting. Illustratief is een uitspraak van Hof Den Bosch, waarin vertrouwen gewekt via de BelastingTelefoon niet wordt gehonoreerd:

‘Uitlatingen van de "Belastingtelefoon" zijn immers in het algemeen slechts aan te merken als inlichtingen en niet als de inspecteur bindende toezeggingen.’17

In veel gevallen kwalificeert de belastingrechter uitingen op de website18, tijdens hulp bij aangifte19 of in toelichtingen (bijvoorbeeld bij het aangifteprogramma, -biljet of formulieren)20 als voorlichting. Soms past de belastingrechter een ‘negatieve’ benadering toe: een uiting wordt dan ‘gediskwalificeerd’ als toezegging.21

Het is niet steeds mogelijk een scherp onderscheid te maken tussen enerzijds voorlichting en anderzijds andere categorieën uitingen, zoals toezeggingen of beleid. Op deze ‘afbakeningsproblematiek’ kom ik vanwege de grote relevantie ervan voor toepassing van het vertrouwensbeginsel apart terug (paragraaf 4.6).

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.