2.2 Ontstaan van bestuursrechtspraak

Onafhankelijke bestuursrechtspraak is in ons land een betrekkelijk recent verschijnsel.1 Onder onafhankelijke bestuursrechtspraak versta ik een oordeel over de rechtmatigheid van appellabele besluiten door een bestuursrechter. Afgezien daarvan kan het bestuur zelf rechtsbescherming verschaffen, zowel via een bezwaar- of zienswijzeprocedure als via administratief beroep.2 Zoals opgemerkt in de literatuur, is rechtsbescherming door een bestuursorgaan geen volwaardige rechtspraak.3

Pas met de invoering van de Awb in 1994 is een algemeen stelsel van bestuursrechtspraak opgetuigd. Daarvoor was de bestuursrechtelijke rechtsbescherming sterk gefragmenteerd.4 Nog steeds bestaat een omvangrijke variatie aan speciale bestuursrechters en rechtsgangen. Ik beschrijf de ontwikkeling van de bestuursrechtspraak kort omdat daarbinnen het ontstaan van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur – waaronder het vertrouwensbeginsel – heeft plaatsgevonden en verschillende visies vanuit de bestuursrechtspraak en de wetgever op de taken en toetsingsbevoegdheden5 van de bestuursrechter naar voren komen.

Tot ver in de 19^e eeuw leefde de opvatting dat het aan het bestuur zelf was om te oordelen over geschillen op bestuursrechtelijk terrein. Weliswaar vond in de eerste helft van de 19^e eeuw met het voorstel van de Grondwet van 18486 het idee ingang dat bestuurs(rechtelijke) geschillen wellicht ook rechtsgeschillen kunnen zijn, maar de Grondwet van 1848 bepaalde uiteindelijk niets over een onafhankelijke administratieve rechtsmacht. Wel maakte de totstandkoming van de Wet op de Raad van State in 1861 het Kroonberoep (waarbij de Kroon de aanduiding is voor de koning en minister gezamenlijk) mogelijk, een vorm van administratief beroep bij de Kroon. De daaruit volgende ‘Kroonjurisprudentie’ heeft een belangrijke rol gespeeld bij de ontwikkeling van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.