XX Adviezen en voorstellen over de positie en curricula van de staatsburgerlijke, juridische en sociale vorming (burgerschapsvorming) van 1848 tot 2023

Amstelsociëteit (1848): prijsvraag over onderwijs in het Constitutioneel stelsel en de Grondwet,

Adres aan Thorbecke (1851): onderwijs in burgerrechten en -plichten,

Van Milligen (1872): invoeren van Grondwetskennis voor iedere burger,

Wetsontwerp-Geertsema (1874): staatshuishoudkunde en staatsinstellingen als staatswetenschappen in plaats van staatsinrichting invoeren,

Steyn Parvé (1875): Staatsinrigting en staathuishoudkunde door overladen programma’s voegen tot het vak Staatsinrigting van Nederland en Staathuishoudkunde en de statistiek,

Maatschappij tot Nut van t Algemeen (1876): (a) het vak Staatsinstellingen op de driejarige hbs toevoegen aan staatshuishoudkunde en (b) het vak Staatsinrigting van Nederland op de vijfjarige hbs voegen bij het vak geschiedenis,

Hoofdbestuur A.V.M.O. (1876): het vak staatsinrichting onderbrengen bij het vak geschiedenis en door de geschiedenisleraar laten geven,

Hoofdbestuur A.V.M.O. (1894): in het concept-Normaalprogramma drie uur staatsinrichting, te verdelen over de derde, vierde en vijfde klas hbs,

Hoofdbestuur A.V.M.O.(1904): 3-jarige e.m.s en 2-jarige t.m.s. met staatsinrichting en staathuishoudkunde en de statistiek op de a-afdeling,

Ligtenberg (1909): staatswetenschappen in het uniforme mms-leerplan,

Wetsontwerp-Heemskerk (1913): twee uren in de examenklas van het lyceum voor staatsinrichting,

Bolkestein (1930/1932): staatsinrichting op lyceum-c en ams invoeren,

Aalbers (1933): staatsinrichting, staathuishoudkunde en statistiek, en boekhouden zijn geen algemeen vormende vakken en kunnen vervallen,

Onderwijsraad (1937): op vijf hbs-a het vak staatsinrichting overbodig,

Bolkestein (1938): het vak staatsinrichting schrappen op de hbs-b,

Koderitsch (1939): invoering van mms-vak sociale kennis, maatschappijleer of burgerkunde is beter dan staatsinrichting bij geschiedenis voegen,

VOS-voorzitter Albregts (1939): staatsinrichting verplicht op hbs-examen,

VOS-bestuur (1943): staatswetenschappelijk onderwijs bij uitstek geschikt bij te dragen aan de maatschappelijke vorming,

W. Banning (1946): burgerschapskunde verplicht in het middelbaar onderwijs,

Kohnstamm (1946): radicale vernieuwing van de staatsburgerlijke opvoeding noodzaak,

Fortanier-de Wit (1948): amendement in mms-leerplan: het vak beginselen van staatsinrichting en maatschappijleer invoeren,

Saal (1950): economie, staatsinrichting, aardrijkskunde en geschiedenis samenbrengen tot civics als burgerschapskunde,

Fundatie Werkelijk Dienen (1950): vervang enkele uren geschiedenis door staatsinrichting voor een effectievere moderne staatsburgerlijke vorming, invoeren van vak arbeidsverhoudingen klas 4 vhmo,

Rutten (1951): invoeren van staatsburgerlijke vorming op ams: de leer van de maatschappelijke verhoudingen, de kennis van het openbaar bestuur en administratie & organisatie van het bedrijfsleven,

Eerste Kamer (1957): staatsburgerlijke opvoeding noodzaak; staatsinrichting moet verbreden,

VOS-bestuur (1961): articulatie van grote geschiktheid van het staatswetenschappelijk onderwijs voor de maatschappelijke vorming,

VOS-Voha (1963): invoering van economische wetenschappen III-recht op atheneum-a,

VOS-reactie op voorstellen-Goote (1964): invoeren van privaat- en publiekrecht voor vervolgopleidingen,

VOS-Studiecommissie leerplan recht op atheneum-a (1965): recht in klas 4,5 en 6 als examenvak,

NCDB (1967): ontwikkelen van maatschappijleer en speciale didactiek van burgerschapsvorming,

De Volkskrant (1967): recht geen veredelde staatsinrichting,

Grosheide (ARP) (1968): maatschappijleer is niet alleen politieke of staatsburgerlijke vorming,

Schuring (CHU) (1969): MO-Staatsinrichting verbreden met recht,

VOS-jaarvergadering (1969): invoeren van het vak staatsinrichting en recht,

VOS en Voha (1969): gerichtheid op het invoeren van het vak burgerschapskunde met elementen van staatsinrichting, recht en sociologie in afstemming met de vakken staatsinrichting en recht.

Van Rees, De Ru,Van der Vennen (1970): invoering van burgerschapskunde met aspecten van staatsinrichting, recht en sociologie,

VOS (1970): staatsinrichting hernoemen tot democratie en organisatie,

Initiatiefwetsvoorstel-Schuring-Tilanus-Bos (1971): invoeren van recht, staatsinrichting en maatschappijleer, geprogrammeerd in de geïntegreerde vakkenkolom voor maatschappelijke en staatsburgerlijke vorming; geschiedenis moet ter voorbereiding de groei van de rechten van de mens bijbrengen.

Van Kemenade (1974): bij installatie van de CMLEWR: recht behoort bij staatsburgerlijke vorming,

Contourennota (1975): bovenschool met commerciële, economische en bestuurlijke richting.

Van der Woude (1976): staatkunde; Wijnne (1976): sociologie (i.p.v. maatschappijleer),

Motie-Evenhuis c.s. (VVD) (1977): bevoegdheid en programma maatschappijleer urgent. Programmacommissie maatschappijleer (PCM) niet zonder veldraadpleging laten adviseren,

Motie-Van Kemenade/Worrell (PvdA) (1979): bevoegdheidsregeling maatschappijleer vastleggen en bevorderen van maatschappijleer als examenvak,

Ginjaar-Maas (VVD) (1979): maatschappijleer in de onderbouw vwo/avo en hier en in de bovenbouw met staatsinrichting en recht erin opgenomen,

Aclo e.w.r. i.o.(1979): treurnis over ontbreken van juridische vorming,

Koppelaar e.a. (1980): invoeren van rechtskunde, inclusief staatsburgerlijke vorming; staatsinrichting dekt de lading niet langer.

F. Grosheide (1980): vak recht omvat de grondslagen van de democratie,

Ginjaar-Maas (VVD) (1980): maatschappijleer invoeren als facultatief examenvak met incorporatie van onderdelen van staatsinrichting en recht,

Ginjaar-Maas (VVD) (1980): maatschappijleer invoeren in de onderbouw met onderdelen van staatsinrichting en recht,

Motie-Nypels (D66) (1980): recht/rechtsbescherming bij maatschappijleer,

VSW-werkgroep recht/si (1981): maatschappijleer, recht, staatsinrichting-staatsburgerlijke vorming integreren,

Idem (1981): keuzevak recht invoeren met staatsburgerlijke elementen, afstemmen met staatsinrichting en recht,

Aclo e.w.r. (1981): examenvakken: economie en bedrijfseconomie (keuze), en recht (verplicht) en recht (verplicht én keuze),

VSW-werkgroep staatsinrichting en recht (1981): staatsinrichting, recht en maatschappijleer als staatsburgerlijke vorming in de Wvo vastleggen,

Vecon-commissie staatsburgerlijke vorming en recht (1982): staatsburgerlijke en maatschappelijke vorming integreren met toevoegen van recht,

Van der Woude (1982): staatsinrichting als institutiekunde vervangen voor invoering eigentijdse vakvernieuwing door het politieke kringloopmodel van Easton,

Ginjaar-Maas (VVD) (1983): een zelfstandig vak recht als civics is niet haalbaar door ongewenste verdringingseffecten op vwo/havo,

injaar-Maas (1984): staatsburgerlijke vorming en elementaire rechts- en wetskennis horen bij maatschappijleer,

Megens (1985): recht zo goed als verdwenen, staatsinrichting aangeplakt bij geschiedenis: een misser van grote orde geen vak civics in te voeren,

Idem (1985): privaat- en publiekrechtelijke scholing invoeren, en staatsburgerlijke vorming in een apart vak,

Nota-VHO (1985): invoering economie/recht, en bedrijfseconomie/recht,

Vecon-werkgroep Economie en basisvorming (1986): (a) het vak economie met onderdelen van recht en staatsinrichting en (b) staatsburgerlijke vorming en maatschappijleer in een vak(gebied) invoeren,

Ministeriële Ontwikkelingsgroep geschiedenis en staatsinrichting (1986): staatsinrichting aanduiden met politiek/staatsburgerlijke vorming, (1989); curriculum staatsinrichting: kringloopmodel Easton,

Hofstee (1986): voer gammakunde in als omvattende burgerschapsvorming,

Ginjaar-Maas (VVD) (1986): staatsinrichting op het schoolonderzoek,

Van Deth (1989): staatkundige basisvorming als uitgangspunt: institutionele staatsinrichting,

Van Dijck (1991): inleiding recht opnemen in het vak maatschappijleer,

Van Dijck (1991): recht als vak invoeren in combinatie met andere vakken,

Olgers (1991): politieke educatie is primaat in democratie,

Onderwijsraad (1991): in basisvorming staatsburgerlijke vorming in geschiedenis en staatsinrichting, en economie en clustervak recht, staatsinrichting, maatschappijleer, civics invoeren,

Leden CDA/PvdA/D66 (1991): van het vak geschiedenis en staatsinrichting, staatsinrichting vervangen door maatschappijleer,

Sectievergadering Vecon (1991): het vak economie II wijzigen in bedrijfseconomie,

Burgemeester Wijte (1998): staatsburgerlijke vorming op school verplicht invoeren,

Groen (Cito) (1998): maak een vak civics met historische component,

Van Dijk (1998): burgerschapsvorming of civics verplicht vak en oriëntatie op sociale wetenschappen als profielvak in plaats van maatschappijleer,

Inspectie (1998): (basisvorming) didactiek voor staatsinrichting ontbreekt,

De Roos (1999): het vak mensenrechteneducatie invoeren,

Adelmund (1999): geschiedenis en maatschappijleer dient thema’s uit staatsinrichting en politiek te bevatten, mede gezien in historisch perspectief,

Wijte (2000): staatsburgerlijke vorming is democratische houdingsvorming, vaardighedentraining en kennis van de democratische rechtsstaat,

Dekker (2001): politiek & maatschappij in plaats van staatsinrichting,

Van Rij (2001): democratie in plaats van staatsinrichting verplicht,

Onderwijsraad (Advies 2002): kerncurriculum met sociaal-culturele vakken geschiedenis en staatsinrichting, aardrijkskunde en kunstvakken, basis voor longitudinale staatsburgerlijke vorming vanaf de basisschool,

Onderwijsraad (Verkenning 2002): vorming tot burgerschap, burgereducatie accentueren; apart vak burgerschapsvorming wenselijk?

Wijte (2003): staatsburgerlijke vorming in leergebied staatsburgerlijk/maatschappelijke vorming, geschiedenis en staatkunde (basisvorming) en staatkunde (tweede fase); maatschappelijke vorming in het leergebied staatsburgerlijk/maatschappelijke vorming (po) en maatschappijleer (vo),

Onderwijsraad (2003): in tweede fase apart domein democratie en rechtsstaat in een bestaand vak onderbrengen,

Onderwijsraad (advies 2003): niet op voorhand een afzonderlijk vak burgerschapsvorming of -competenties en -kennis invoeren,

Onderwijsraad (2003): staatsburgerlijke vorming cross-curriculair in het beoogde vak geschiedenis en maatschappijleer onderbrengen,

WRR (2003): waarden en normen geen apart vak; maatschappijleer herwaarderen met de opneming van burgerschapsvorming,

Van der Hoeven (2004): burgerschapsvorming kan als vak op het rooster, maar ‘hier kies ik niet voor’, wel structureel elementen van staatsburgerlijke vorming in samen-hangend historisch perspectief in het vak maatschappijleer,

Wijte (2004): invoeren van verplicht vak staatkunde op vwo/avo,

Onderwijsraad (2004): oriëntatie van onderwijs op Europees burgerschap versterken voor de staatsrechtelijke en maatschappelijke component,

Van Leest-Borst (2005): het vak burgerschapsvorming invoeren,

Van der Hoeven (2005): staatsinrichting niet langer met geschiedenis in de tweede fase, maar met burgerschapsvorming in het vak maatschappijleer,

Wijte (2005): invoeren doorlopende leerlijnen democratische vorming,

Ellian (2006): het vak rechten van de mens invoeren,

Veldhuis (2007): maatschappijleer en delen van geschiedenis, aardrijkskunde, economie en filosofie vervangen door maatschappijkennis en geschiedenis verbreden en verdiepen op vwo/havo,

Veugelers (2010): een vak persoonlijke en maatschappelijke vorming,

Kooiman SP (2011): rapporteren over de stand van zaken van het element burgerschapsvorming bij maatschappijleer;

Van der Hoek (2012): in burgerschapsleer kan inzicht in en kennis over de maatschappij niet ontbreken (maatschappijkunde),

Tonkens (2012): burgerschapsvorming als apart vak voor betere studeerbaarheid en effectiviteit,

Hurenkamp (2012): burgerschap verplicht eindexamenvak met democratie en staatsinrichting en kritische burgerschapsvorming, of vak maatschappijleer en burgerschap,

Theunissen-NVLM (2012): maatschappijleer uitbreiden met doorlopende leerlijn burgerschap, voor alle leerlingen verplicht,

Onderwijsraad (2012): bevorderen van vakmatig bij elkaar brengen van onderwijs in democratie en structuur en samenstelling van de plurale samenleving (burgerschapsvorming: staatsburgelijke/ maatschappelijke vorming),

Onderwijsraad (2012): kerndoelen burgerschap herzien en een gedeelde kennisbasis vastleggen,

Onderwijsraad (2013): open doelbepaling burgerschap in de sectorwetten heeft niet geleid tot planmatige opbrengstgerichte aanpak; een kennisbasis burgerschap is nodig,

Onderwijsraad (2013): onderwijs moet educated citizenship valideren,

Onderwijsraad (2013): invulling burgerschapsvorming constitutioneel vrij; neem de basiswaarden van de democratische rechtsstaat als basis,

Dekker (2013): burgerschap één der onderwijskerntaken met kennis van de democratische rechtsstaat als kern; kerndoelen burgerschap herzien,

Akkerman (2013): inrichten van cross-border leerlijn internationalisering,

NVLM (2014): de syllabuscommissie vragen de positie van recht, niet alleen strafrecht, bij maatschappijwetenschappen te accentueren,

Commissie-Boot (2014): m & o vaknaam wijzigen in bedrijfseconomie, ondernemerschap en financiële zelfredzaamheid (BOF),

Sectie BE (Vecon) (2014): in voorstellen van de cie-Boot over het programma management & organisatie familierecht meer accentueren (en daarvoor een jurist adieren),

Lagewaard (2015): invoeren sociologie in het voortgezet onderwijs,

Van der Heijde (2015): de maatschappelijke aspecten van maatschappijleer moeten in het licht van staatsburgerschap staan,

NVLM-bestuur (2015): maatschappijleer II wijzigen in maatschappijkunde,

Teunissen (NVLM) (2015): invoeren doorlopende leerlijn democratisch burgerschap in het funderend onderwijs en het mbo,

Meijs (2016): basisstof rechtsstaat, en cultuur en socialisatie bij maatschappijleer,

Platform Onderwijs2032 (2016): aardige, vaardige en waardige burgers scholen in onder meer het domein mens & maatschappij,

Teunissen (NVLM) (2016): doorlopende leerlijn democratisch burgerschap vanaf de brugklas,

Rog (CDA)/Mohandis (PvdA) (2016): maatschappijleer, inclusief kritische denkvaardigheden en mensenrechten verplicht op mbo,

NVLM (2016): doorlopende leerlijn democratisch burgerschap vwo/avo,

NVLM (2016): agenda vastleggen voor de positie van democratisch burgerschap in het onderwijs 2017-2021 en het instellen van een commissie voor concretisering burgerschap in het onderwijs,

Straus (VVD) (2016): opdracht aan ontwerpteam Onderwijs2032 de Nederlandse kernwaarden te verankeren in de onderwijscurricula,

Dekker (VVD) (2017): helderheid nodig over Nederlandse waarden,

Bouma (2017): lessen over normen en waarden onder de maat,

Dekker (VVD)/Bussemaker (PvdA) (2017): de deugdelijkheidseis voor burgerschapsonderwijs verduidelijken/herijking van curriculum met een belangrijke plaats voor burgerschapsonderwijs (n.a.v. inspectierapport Burgerschap op school),

Regeerakkoord kabinet-Rutte-III (2017): burgerschapsopdracht verduidelijken; de mogelijkheid invoeren van een maatschappelijke diensttijd van een half jaar,

NVLM (2017): Concept-Visie over de leergebieden Burgerschap en M & M,

Ibrahim Karaaslan (2018): vak loopbaan en burgerschap op mbo geen inspanningsverplichting, maar een resultaatverplichting,

Post (2018): verplicht onderwijs geven in de Grondwet (voortgezet onderwijs),

De Rooy (2018): statistiek en computervaardigheden verkiezen boven Latijn en Grieks als nut het enige criterium zou zijn,

De Kort (2018): geen democratie zonder mensenrechten,

Gelinck (2018): maatschappijkunde praktijkvak op vmbo-gl/t,

Commissie-Remkes (2018): versterk de positie van de vakken geschiedenis en staatsinrichting, en maatschappijleer/-kunde, en richt doorlopende leerlijnen in vanaf de brugklas,

Slob (CU) (2018): Concept-Voorstel Verduidelijking burgerschapsopdracht aan scholen,

Slob (CU) (2019): Wetsvoorstel Verduidelijking burgerschapsopdracht aan scholen,

Slob (CU) (2020): Gewijzigd voorstel van wet Verduidelijking burgerschapsopdracht,

Commissie-Kuiper (2021): keuze burgerschap in een vak of combinatie vastleggen.

Commissie-Kuiper (2022): structuur en regelmaat van curriculaire vakbijstelling vastleggen.