3.4 De Cartesiaanse school

Een regelmatig terugkerend kritiekpunt is dat het Hof van Justitie zijn juridische redenering slechts kort weergeeft en met grote stappen tot een conclusie komt. Als gevolg hiervan kunnen uitspraken als cryptisch, apodictisch of als ‘orakelformule’1 worden ervaren en ontstaan vragen over het bereik van een uitspraak.2 Gepleit wordt dan ook wel voor een meer delibererende Angelsaksische wijze van rechtspreken waarbij de juridische redenering en alle eraan ten grondslag liggende afwegingen inzichtelijk wordt gemaakt, en waarin bijvoorbeeld ruimte kan worden gegeven aan dissenting opinions.3

Het Hof van Justitie hanteert evenwel een meer Cartesiaanse stijl waarin de juridische redenering die tot de uitkomst leidt wordt geformuleerd als rationele juistheid op basis van besliste stappen die tot een onontkoombaar dictum leiden.4 Langer wijst er in zijn oratie bovendien op dat die stappen groter lijken te worden naarmate een grotere kamer van het Hof van Justitie dient te oordelen, vermoedelijk als gevolg van het schrappen van rechtsoverwegingen om tot consensus te komen.5 De stappen die het Hof van Justitie in zijn redeneringen neemt bestaan in veel gevallen hoofdzakelijk uit verwijzingen naar eerdere eigen rechtspraak. Die verwijzingen naar precedenten maken de grote en besliste stappen mogelijk. Gesteld kan dan ook worden dat om een arrest van het Hof van Justitie goed te begrijpen en de juridische redenering te doorgronden, kennis of raadpleging van voorafgaande en eventueel navolgende arresten vrijwel steeds noodzakelijk is. De jurisprudentie kan daarom worden gekenschetst als stap-voor-stap-rechtspraak.6 Het is voor het begrip van de werking van het Unierecht en de ontwikkeling van normen daarin van belang om de werking en gevolgen van deze ‘stap-voor-stap’-redeneringen van het Hof van Justitie nader te bekijken.