2.5.4.1 Interpretatie en toepassing van wets- en uniebepalingen

Bij interpretatie en toepassing van wets-, unie- en verdragsbepalingen vormt de tekst van de desbetreffende bepaling het uitgangspunt.1 Dit uitgangspunt kan echter niet worden toegepast als die tekst geen of geen eenduidige uitkomst biedt. In dat geval staan de belastingrechter verschillende rechtsvindingsmethoden ter beschikking om de bepaling te interpreteren en toe te passen.

In het nationale belastingrecht wordt voornamelijk gebruikgemaakt van de wetshistorische methode. Hierbij worden voor de interpretatie en toepassing van een wetsbepaling argumenten ontleend aan de parlementaire geschiedenis.2 Daarnaast worden onder andere de wetssystematische methode gebruikt, waarbij argumenten worden ontleend aan het systeem van de wet, de rechtshistorische methode waarbij argumenten worden ontleend aan de voorganger van de huidige wet en de teleologische methode waarbij argumenten worden ontleend aan het doel en de strekking van de wet.3 Bij de interpretatie en toepassing van het unierecht vormt ook de tekst van de unierechtbepalingen het uitgangspunt. In het unierecht, dat geen parlementaire geschiedenis kent, wordt voornamelijk gebruikgemaakt van de wetssystematische methode, de teleologische methode en de dynamische methode, waarbij wordt gekeken naar de ontwikkelingsstand van de unierechtbepaling op het moment dat deze wordt toegepast.4

De zojuist besproken rechtsvindingsmethoden kennen geen vaste rangorde.5 Als de tekst van de betreffende bepaling geen of geen eenduidige uitkomst biedt, zoals in de hiervoor in paragraaf 2.5.3 genoemde situaties waarin bepalingen uit het nationale recht of het unierecht een leemte achterlaten of een begrip bevatten dat niet nader is omlijnd of dat verschillend kan worden uitgelegd, kunnen er derhalve verschillende uitkomsten van het belastinggeschil mogelijk zijn. Daardoor ontstaat ruimte voor een pleitbaar standpunt.

In een aantal uitspraken van de rechter in feitelijke instantie is in deze situaties het oordeel dat het standpunt pleitbaar is inderdaad onderbouwd door verwijzing naar een of meer van de rechtsvindingsmethodes. Het meest is verwezen naar argumenten uit de wetsgeschiedenis, de wetshistorische methode,6 maar daarnaast heb ik bijvoorbeeld ook een uitspraak gevonden waarin de beslissing dat het standpunt pleitbaar is, is gebaseerd op argumenten die volgen uit de rechtshistorische methode.7

Voorts kan het uitgangspunt dat een bepaling aan de hand van de tekst moet worden geïnterpreteerd en toegepast worden verlaten in situaties waarin interpretatie en toepassing op grond van de letterlijke tekst van de bepaling tot fiscale gevolgen leidt die in strijd zijn met doel en strekking van die bepaling. In deze situaties heeft de rechter de keuze tussen een uitleg conform de letterlijke tekst van de bepaling of conform doel en strekking van de bepaling en zijn verschillende uitkomsten van het belastinggeschil denkbaar.

Een pleitbaar standpunt kan zich naar mijn mening daarom ook voordoen als de inspecteur met een beroep op doel en strekking van een bepaling succesvol heeft gesteld dat die bepaling niet conform de letterlijke tekst moet worden uitgelegd, terwijl de belastingplichtige zich, zij het tevergeefs, wel op de letterlijke tekst van die bepaling had gebaseerd.8^,9 Ik heb in dit verband geen uitspraken in de jurisprudentie aangetroffen, naar ik veronderstel omdat de inspecteur in deze situaties terughoudend is met het opleggen van een boete. Er is wel een beslissing van de rechter in feitelijke instantie over de omgekeerde situatie, een situatie waarin niet de inspecteur maar de belastingplichtige onder meer op grond van doel en strekking van een bepaling tevergeefs heeft gesteld dat aan de letterlijke tekst van de bepaling voorbij zou moeten worden gegaan. In deze situatie had de belastingplichtige volgens de rechter geen juist maar wel een pleitbaar standpunt ingenomen.10