1.6.3.1 Het schrappen van ontwerpartikel 3.1.1.3 lid 3

Ontwerpartikel 3.1.1.3. (het huidige artikel 3:4 BW) bevatte in het Ontwerp Meijers een derde lid dat luidde:

In de eindtekst werd dit derde lid echter niet opgenomen. De argumenten tegen deze regeling waren gelegen in het feit dat de verkoper van een roerende zaak wel beschermd werd, indien hij zich de eigendom had voorbehouden, terwijl deze weg niet open stond voor bijvoorbeeld de verhuurder van een roerende zaak die op grond van 3:4 BW bestanddeel werd van een onroerende zaak. Uit de Memorie van Antwoord blijkt dat men deze beperking onvoldoende beredeneerd vond.1 Daarnaast werden vraagtekens geplaatst bij de wenselijkheid van deze regeling. De regeling was er met name op gericht de verkoper de mogelijkheid te geven, bij uitblijven van betaling, het verkochte terug te nemen. Het gegeven dat de zaak na afscheiding dikwijls een geringere waarde zal vertegenwoordigen, staat niet in verhouding tot het nadeel dat de eigenaar van de onroerende zaak en diens schuldeisers ondervinden door de afscheiding. Tot slot bleek men het onbillijk te vinden dat degene wiens prestatie nog voor afscheiding vatbaar is wel beschermd wordt, terwijl dit niet geldt voor degene wiens prestatie niet afgescheiden kan worden. Hierbij wordt als voorbeeld de aannemer van schilderwerk gegeven.2

Het schrappen van lid 3 van art. 3:4 BW3 kan gezien worden als argument tegen een ruime uitleg van het opstalrecht. Uit de Parlementaire Geschiedenis blijkt immers dat men een regeling die ervoor zorgde dat men zich het eigendom van een bestanddeel van een zaak zou kunnen voorbehouden onwenselijk vond. Mijns inziens is dit argument echter niet zo zwaarwegend als het wellicht op eerste aanblik schijnt. Hoewel inderdaad gekozen werd lid 3 van ontwerpartikel 3.1.1.3. te ecarteren, staat er nog een belangrijke alinea in de Parlementaire Geschiedenis over bestanddeelvorming op grond van art. 3:4 lid 1 BW. Hierin werd benadrukt dat hoewel de hulpzaak als wettelijk begrip geschrapt is4 men ervan uitging dat deze hulpzaken als volledig zelfstandige roerende zaken te gelden hebben:

Ik leid hier uit af dat ervan uitgegaan werd dat er een verkeersopvatting zou (kunnen) ontstaan die ervoor zou zorgen dat indien een zaak verkocht en geleverd werd onder eigendomsvoorbehoud, deze zaak niet nagetrokken zou worden op grond van art. 3:4 lid 1 BW (naar verkeersopvatting) door een andere zaak. Naar huidig recht vallen echter vele zaken die vroeger onder de ‘hulpzaken’ vielen, thans onder de bestanddelen van art. 3:4 lid 1 BW.5 Dit pleit mijns inziens voor een ruime(re) uitleg van het opstalrecht: in de Parlementaire Geschiedenis wordt immers erkend dat het in sommige gevallen (gesproken wordt over de situatie dat het kostbare roerende zaken betreft) onwenselijk kan zijn dat deze nagetrokken worden door een onroerende zaak. Nu zo een verkeersopvatting niet ontstaan is, zou dit juist pleiten voor de mogelijkheid om door middel van de vestiging van een opstalrecht natrekking op grond van art. 3:4 BW te voorkomen. Maar er zijn meer argumenten die dit standpunt ondersteunen.