3.4.5 Geen ingebrekestelling en verzuim vereist voor opschorting

Artikel 6:52 lid 1 BW vereist een niet-nakoming door de schuldeiser jegens zijn schuldenaar. Verzuim van de wederpartij is niet vereist.

De schuldenaar is op grond van artikel 6:52 lid 1 BW bevoegd de nakoming van zijn verbintenis op te schorten tot voldoening van zijn vordering plaatsvindt. Met ‘voldoening’ heeft de wetgever het oog op nakoming van deze vordering door de wederpartij. Het algemene opschortingsrecht is een verweer van de schuldenaar tegen handelen van de wederpartij in strijd met de redelijkheid en billijkheid, dat eruit bestaat dat die wederpartij de schuldenaar tot nakoming zou willen dwingen, zonder harerzijds nakoming aan te bieden.1 Het gaat om een niet-nakoming van de wederpartij.2 De wederpartij die zich bereid en in staat tot nakoming verklaart, voorkomt niet een opschortingsbevoegdheid van zijn schuldenaar, omdat die verklaring geen nakoming is.3 Niet vereist is een toerekenbare tekortkoming van de wederpartij als bedoeld in artikel 6:74 BW.4 Daarom is geen verzuim vereist en behoeft de schuldenaar zijn wederpartij ook niet eerst in gebreke te stellen, voor zover dat verzuim niet reeds zonder ingebrekestelling zou zijn ingetreden.5

Op dit punt gaat de beoordeling van een opschortingsverweer in de praktijk nog wel eens mis.6 Soms is het de wederpartij die het bestaan van een opschortingsverweer betwist op de grond dat verzuim ontbreekt.7 Soms is het de rechter die op deze grond een opschortingsverweer niet honoreert.8 Voor het algemene opschortingsrecht is echter voldoende dat de wederpartij de vordering van de schuldenaar niet of niet meer nakomt.9 Dat neemt natuurlijk niet weg dat zij wel in verzuim zou kunnen verkeren.10 Het opeisbaar worden van de vordering en het intreden van het verzuim van de wederpartij zouden ook op hetzelfde moment kunnen vallen.11 Voor een opschortingsbevoegdheid is verzuim evenwel niet vereist.

Wanneer de schuldenaar de nakoming van zijn verbintenis opschort in verband met een schadevergoedingsvordering uit hoofde van wanprestatie, is voor het ontstaan van die vordering uiteraard wel vereist dat de schuldeiser in verzuim verkeert, behoudens voor zover de nakoming niet reeds blijvend onmogelijkheid is (art. 6:74 BW). De toepasselijkheid van de verzuimregeling betreft dan de vraag naar het bestaan van de vordering van de schuldenaar op zijn wederpartij, in verband waarmee hij een opschortingsverweer voert, en gaat in zoverre dus vooraf aan de vraag of de schuldenaar opschortingsbevoegd is.12 Voor het antwoord op deze laatste vraag is voldoende dat zijn wederpartij haar verbintenis niet of niet meer nakomt.