5.4.2.1 Verhouding tot de political question-doctrine

Of eiser standing heeft, hangt uiteindelijk af van feiten en omstandigheden die in zijn sfeer liggen. Volgens het Hof zal eiser ‘a personal stake’ moeten hebben in de uitkomst van het geschil.1 Dit maakt dat de ene eiser wel standing kan hebben en de andere eiser niet. Het oordeel dat standing ontbreekt, heeft daarmee in beginsel een relatief en geen absoluut of zaakoverstijgend karakter. Bij de political question-doctrine is dit wezenlijk anders: omdat de toepassing van deze doctrine afhankelijk is van het voorwerp of onderwerp van het geschil, heeft de conclusie dat een political question aan de orde is in beginsel wel een absoluut of zaakoverstijgend karakter.2 Standing is in zoverre veel minder verstrekkend dan de political question-doctrine.3

Om die reden ligt het volgens het Hooggerechtshof voor de hand om eerst na te gaan of eiser standing heeft. Of een political question aan de orde is, komt volgens het Hof in beginsel eerst daarna aan de orde:

Deze overweging impliceert een voorkeur van het Hooggerechtshof om een geschil over de boeg van standing af te doen in plaats van over de boeg van de political question-doctrine. De rechter komt volgens het Hof alleen aan deze laatste doctrine toe wanneer is vastgesteld dat eiser standing heeft.5 Standing wordt daarom ook wel omschreven als een ‘major avoidance doctrine’ die in de praktijk veel belangrijker is dan de political question-doctrine.6

In de literatuur is niet ten onrechte gesteld dat de rechter dan ook behoedzaam te werk moet gaan bij de toepassing van de political question-doctrine, nu het oordeel dat een political question aanwezig is een absoluut en zaakoverstijgend karakter heeft.7 Dit is niet alleen in lijn met de zojuist besproken rechtspraak van het Hooggerechtshof over de verhouding tussen de political question-doctrine en standing, maar ook met Baker v. Carr. Zoals eerder beschreven, benadrukte het Hof reeds in die zaak dat de rechter niet snel tot een political question mag concluderen: ‘Unless one of these formulations is inextricable from the case at bare, there should be no dismissal for nonjusticiability on the ground of a political question’s presence.’8