10.1.3 Voordelen van enkelvoudige rechtspraak

Als prominent voordeel van enkelvoudige rechtspraak noemden 44 respondenten de snelheid. Dit komt zowel door de korter durende zittingen als door de minder tijdrovende voorbereiding en het nawerk. Procedures kennen een relatief korte doorlooptijd: zo hoeft over conceptbeslissingen geen overleg plaats te vinden en kan in strafzaken doorgaans meteen (mondeling) uitspraak worden gedaan. De werklast en kosten zijn naar verhouding laag. Daardoor is enkelvoudige rechtspraak in het algemeen efficiënt, schreven tien respondenten. Hierbij zijn blijkens de reacties wel enkele kanttekeningen te plaatsen. Ook in de meervoudige kamer wordt namelijk veel voorbereidend werk door één rechter gedaan, zoals het horen van getuigen en partijen en het schrijven van de conceptuitspraak. Bovendien noopt ook enkelvoudige rechtspraak tot co-ordinatie. Een deel van de tijdwinst zal op enig moment gestoken moeten worden in overleggen tussen afzonderlijke alleensprekende rechters.1

Veertien respondenten prezen de meer informele en meer dynamische sfeer tijdens een enkelvoudige zitting, wat de communicatie tussen rechter en partijen ten goede kan komen. De unusrechter kan sneller doordringen tot de kern van de zaak. Een mondelinge uitspraak kan ook beter aansluiten bij de belevingswereld van een verdachte: ‘Je zegt dan [als rechter] dingen die je niet zo snel op papier zet.’ Een andere respondent schreef dat een verdachte een vonnis eerder accepteert als die bij het uitspreken daarvan aanwezig is. Ook de directe beantwoording van praktische vragen (‘Wanneer krijg ik mijn rijbewijs terug?’ ‘Kan ik de boete in termijnen betalen?’) kunnen bijdragen aan een grotere acceptatie van de uitspraak. Vier respondenten lieten weten het prettig te vinden om als alleensprekende rechter ‘een eigen winkel’ te hebben. Zij schreven dat de alleensprekende rechter de ruimte heeft om zaken op zijn eigen manier te behandelen. Hij hoeft geen rekening te houden met collega’s en kan sneller ‘doorpakken’. Vijf respondenten schreven dat bovendien duidelijk is wie verantwoordelijkheid draagt voor proces en uitspraak: de alleensprekende rechter. Aangezien de rechter uiteindelijk alleen beslist, zal hij des te zorgvuldiger met deze verantwoordelijkheid omgaan.

Enkelvoudige zittingen zijn verder gemakkelijker te organiseren, lieten drie respondenten weten. Er hoeft nauwelijks afstemming plaats te vinden en er zijn minder agendaproblemen. Een familierechter schreef ‘dat niet uit het oog moet worden verloren dat het in de familieafdeling waar enorme aantallen per rechter afgehandeld moeten worden het roostertechnisch nogal gecompliceerd ligt om veel zaken meervoudig af te wikkelen. Bovendien schiet het aantal fte’s aan rechters dan al snel te kort.’