10.1.4 Nadelen van enkelvoudige rechtspraak

Enkelvoudige behandeling kan in vergelijking tot meervoudige rechtspraak een minder gunstige werking hebben op de kwaliteit, schreven veertien respondenten. Unusrechtspraak brengt een minder grote diversiteit aan gezichtspunten met zich mee (twaalf respondenten), terwijl de uitspraak afhankelijker wordt van de persoon van de rechter (vier respondenten). Enkelvoudige behandeling kan minder verdiepend zijn (volgens vijf respondenten) en minder grondig (drie respondenten). Vijf respondenten wezen erop dat enkelvoudige behandeling de rechtseenheid minder waarborgt en rechtsongelijkheid kan vergroten. Een van de meest opmerkelijke motiveringen waarom de uitspraak van een alleensprekende rechter lager van kwaliteit kan zijn, kwam van een geïnterviewde strafrechter. Die stelde dat het in politierechterzittingen moeilijker is om een verdachte vrijuit te laten gaan of minder straf op te leggen dan na meervoudige behandeling:

De kans op verstarring neemt naar zeggen van tien respondenten toe bij enkelvoudige behandeling: op termijn kan het gevaar van tunnelvisie of blinde vlekken dreigen. Verder intercollegiale toetsing goeddeels door afwezigheid van samenwerking en is er minder lerend effect, schreven negen respondenten. ‘Zwakke broeders blijven zo onbewaakt’, schreef een rechter. Unusrechtspraak biedt minder kansen tot opleiding, vonden drie respondenten.1 Eén rechter noteerde dat alleensprekende rechters hun onafhankelijkheid soms als hoogste goed zien en geen oog hebben voor de noodzaak van professionele correctie.

Volgens zes respondenten zijn aan een enkelvoudige kamer toegedeelde zaken soms te complex voor een unus of vergen ze eigenlijk een principiële uitspraak waarvoor de meervoudige kamer meer gekwalificeerd is. Soms krijgt een alleensprekende rechter een zaak op zijn bureau die hij niet alleen aankan, meldde een civiele rechter. Niet alle rechters durven daarvoor uit te komen. De afdelingsvoorzitter in kwestie beschouwde het dan ook nadrukkelijk als een taak voor bestuurders om de deskundigheid van hun rechters te kennen en de mogelijkheid van verwijzing te propageren. Een bestuursrechter meldde dat enkelvoudige behandeling van een hoofdpijndossier veel vraagt van de kwaliteiten van een rechter en secretaris. Een handelsrechter tekende aan dat het eenzaam kan zijn om zaken alleen af te doen. Dit kan ook een gevoel van werkdruk geven. Van geheel andere aard is de vrees van een civiele rechter dat rechtbanken uit eenmanszaakjes van rechters gaan bestaan als enkelvoudige rechtspraak nog sterker de overhand krijgt.

Zoals eerder gemeld is de enkelvoudige zitting vaak dynamischer dan de meervoudige. Dit kan ertoe leiden dat de behandeling van een zaak een zodanig hoog tempo heeft dat partijen de draad kwijtraken of dat belangrijke aspecten onvoldoende worden belicht. Een handelsrechter liet weten dat de tijdsdruk bij enkelvoudige zittingen hoog is. Daarnaast kan het problemen opleveren, schreven twee respondenten, als in een enkelvoudige zitting een ‘klik’ tussen zaaksrechter en een partij of advocaat ontbreekt. Een bijzitter kan de behandeling dan immers niet even overnemen.