6.3 De zittingen en hun deelnemers

Alle geobserveerde zittingen werden gehouden voor een meervoudige kamer van de rechtbank.1 De zittingen duurden gemiddeld 140 minuten, met 85 en 260 minuten als extremen (zie figuur 7.1). De eisende partijen waren in zeven zaken rechtspersoon en in drie zaken natuurlijk persoon. Een van de rechtspersonen was een gemeente. De gedaagde partijen waren in acht zaken rechtspersoon, in twee zaken natuurlijk persoon. In elk geval vijf van de rechtspersonen waren gelet op hun achtergrond repeat player (overheid, zbo, bank, advocatenkantoor, grote onderneming). De eisers verlangden meestal schadevergoeding, variërend in hoogte van circa 20.000 euro tot circa tien miljoen euro. De onderwerpen van de behandelde zaken lagen hoofdzakelijk op het terrein van het algemeen verbintenissenrecht, intellectueel eigendom, burgerlijk procesrecht en aanbestedingsrecht.

De procesdeelnemers zaten tijdens de zitting in de gebruikelijke opstelling, zoals weergegeven in figuur 6.1.

Aan de tafel voorin de zaal zaten de drie rechters. De voorzitter zat in het midden en werd geflankeerd door twee bijzitters, de oudste en jongste rechter. De oudste rechter wordt de rechter genoemd die van de bijzitters het langste werkzaam is in de rechtspraak; de jongste het kortste. Deze benamingen hebben weinig betekenis. Alle leden van een meervoudige kamer kunnen immers ervaren zijn en een voorzitter is niet per definitie degene met de meeste dienstjaren; soms krijgt een opleideling de voorzittersrol toebedeeld. In de zitting en raadkamer komen aan de oudste en jongste rechter dezelfde bevoegdheden toe.

De oudste rechter zit altijd aan de rechterzijde van de voorzitter; de jongste rechter aan de linkerzijde. Links van de jongste rechter zat in acht van de tien zittingen een griffier. Aan het einde van één zitting verscheen een griffier om het proces-verbaal uit te typen. De rechters in de geobserveerde zittingen waren naar functie senior rechter (zeven maal), rechter (achttien maal) en rechter-plaatsvervanger (tweemaal). Geen van de leden van de meervoudige kamers was in opleiding. Een grote meerderheid van de rechters had jarenlange ervaring in de rechtspraak.

In alle bijgewoonde zittingen waren eisers en gedaagden aanwezig. In zeven zittingen zaten geïnteresseerden op de publieke tribune.2 In vijf zittingen verschenen medewerkers dan wel bekenden van eiser en/of gedaagde, varierend in aantal van één tot vijftien. Eén zitting werd bijgewoond door een groep rechtenstudenten. Eenmaal was alleen een rechter in opleiding in het publiek aanwezig, die de zitting bijwoonde vanwege diens opleiding.

Eisers en gedaagden werden in alle zaken bijgestaan door hun raadslieden (één of twee advocaten per partij). Eén zaak betrof het horen van een deskundige. Na het horen vertrok de deskundige, waarna de zitting het karakter kreeg van een comparitie van partijen. In alle geobserveerde zittingen voerden zowel partijen als hun advocaten het woord. Het hing van de voorzitter af of anderen dan de procespartijen en hun gemachtigden ook mochten spreken. Enkele voorzitters lieten toe dat een niet-gemachtigde vertegenwoordiger van een partij ook het woord nam. Een van de voorzitters was resoluut in diens afwijzing.