6.2.3 Standpuntbepaling in de vorm van een inlichting

A-G Wattel kiest in zijn conclusie over het vertrouwensbeginsel in het omgevingsrecht voor de term ‘welbewuste standpuntbepaling’.2 Deze term komt uit het belastingrecht, waar onder een dergelijke standpuntbepaling onder andere toezeggingen en akkoordverklaringen vallen.3 Inlichtingen hebben in het belastingrecht een iets andere betekenis als in het bestuursrecht, omdat inlichtingen daar niet kunnen zien op de concrete situatie.4 Zoals ik uiteen zal zetten, kunnen inlichtingen in het bestuursrecht wel een standpuntbepaling opleveren.

Zo oordeelt de Afdeling in 200610 dat de overheid is gebonden aan een onvolledigheid in een algemene informatiefolder, te weten de toelichting bij een huursubsidiebericht. In dat geval had de toelichting bij appellante de verwachting gewekt dat zij in aanmerking kwam voor huursubsidie, nu haar vermogen op basis van die informatie onder de voor de huursubsidie relevante vermogensgrens lag. In de toelichting is evenwel verzuimd op te nemen dat voor de vermogensbepaling in het licht van de huursubsidie – anders dan bij de vermogensbepaling van box 3 – groene beleggingen tot de bezittingen worden gerekend. De huursubsidie bleek ten onrechte uitgekeerd. De Afdeling honoreert de verwachtingen die bij appellante waren ontstaan. De toelichting op het huursubsidiebericht bevatte namelijk zeer specifieke en gedetailleerde informatie. Dit suggereerde een hoge graad van volledigheid. Op grond daarvan mocht appellante uitgaan van de juistheid van de gegevens, zo overweegt de Afdeling, en wordt het bestuursorgaan ondanks de afwezigheid van een klassieke toezegging gebonden.

Annotator Verheij wijst op het hoge ‘witteraafgehalte’ van deze uitspraak.11 Er bestaat echter meer van dit soort rechtspraak, zoals hieronder blijkt.

De Centrale Raad van Beroep erkent in een uitspraak uit 200812 met zoveel woorden dat ook onjuiste informatie (die geen toezegging is) een beroep op het vertrouwensbeginsel kan rechtvaardigen (nadruk toegevoegd):

In een zaak van de Centrale Raad van Beroep uit 2022 moest appellant ook op grond van het vertrouwensbeginsel worden gecompenseerd voor ‘de onjuiste mededeling’ over het kunnen meenemen van een toeslag naar het buitenland.14

In een zaak van de Afdeling uit 200515 wilde appellant vóór zijn koop van een woning informatie over het vigerende bestemmingsplan, naar aanleiding waarvan hij besloot in het plangebied een woonhuis te kopen en dat permanent te bewonen. Door de gemeenteambtenaar is zonder enig voorbehoud medegedeeld aan appellant ‘dat voor deze gronden de bestemming “Woondoeleinden” gold, zodat ter plaatse permanent mocht worden gewoond’. Op dat moment was het bestemmingsplan echter nog niet onherroepelijk in werking getreden. Volgens de Afdeling kan appellant, gezien de verstrekte informatie, in redelijkheid niet worden verweten dat hij ondanks de verschafte informatie had moeten weten dat de bestemming “Woondoeleinden” voor de gronden nog niet onherroepelijk was goedgekeurd.16 Onder de hierboven geschetste omstandigheden is de Afdeling van oordeel dat in deze concrete situatie handhavend optreden tegen het gebruik door appellant van de woning voor permanente bewoning zou leiden tot een zodanig onevenredig nadeel voor appellant in verhouding tot de daarmee te dienen belangen, dat van handhavend optreden behoorde te worden afgezien. In het plan diende dan ook een regeling te worden opgenomen voor het bestaande gebruik.

Gelet op de hierna te bespreken op de fidens rustende onderzoeksplicht, is dit een opvallend oordeel. De Afdeling overweegt simpelweg dat van appellant niet verwacht hoefde te worden dat hij nader onderzoek zou verrichten door bijvoorbeeld zelf het bestemmingsplan te bekijken. Het zal appellant geholpen hebben dat het bestuur op de zitting heeft bevestigd dat de inlichting ondubbelzinnig was.

In een uitspraak van de Afdeling van 13 oktober 2004 mocht appellante vertrouwen op door de klantenservice telefonisch en schriftelijk verstrekte informatie, die was verstrekt naar aanleiding van een duidelijke en concrete vraag of zij een nieuwe aanvraag moest indienen. Op de mededeling dat een nieuwe aanvraag niet nodig was mocht appellante vertrouwen, zodat de daaropvolgende afwijzing van de aanvraag voor een beheerssubsidie in strijd is met het vertrouwensbeginsel.17

In lagere rechtspraak van de socialezekerheidsrechter zijn inlichtingen als bron van gerechtvaardigd vertrouwen eveneens terug te vinden. Zo oordeelt de Rechtbank Oost-Brabant18 dat de informatie op de website van de UWV en van een medewerker van het UWV over korting van het Belgisch rustpensioen niet toereikend was. Eiser had bij het UWV geïnformeerd naar de effecten van het naar voren halen van onder andere zijn Belgisch pensioen. Een medewerker van het UWV heeft ten onrechte laten weten dat dat geen effect zou hebben op de inkomenseis.

Volgens de rechtbank is sprake van een onvolledige beantwoording van een zeer duidelijke vraag van betrokkene.19 Daar komt volgens de rechtbank – ten overvloede – bij dat het vertrouwen op die uitlating is versterkt door de informatie op de website van het UWV. Eiser mag er volgens de rechtbank op vertrouwen dat het UWV op zijn eigen website juiste informatie plaatst. Het beroep van het UWV dat op die site slechts algemene informatie staat, vindt bij de rechtbank – mijns inziens terecht – geen genade. Eiser heeft immers contact gezocht met een medewerker van het UWV en die heeft hem onjuist ingelicht. Dat het UWV heeft verzuimd om volledige informatie aan eiser te verstrekken mag, naar het oordeel van de rechtbank, niet ten nadele van eiser komen.20

Dit soort gemotiveerde rechtspraak – waarin een rechtbank de standaardargumenten van het bestuursorgaan waarom geen sprake is van gerechtvaardigd vertrouwen op inlichtingen gemotiveerd afwijst, duidelijk vanuit het burgerperspectief een beroep op uitlatingen beoordeelt én erkent dat ook inlichtingen gerechtvaardigd vertrouwen kunnen wekken – komt de rechtsbescherming ten goede. De door de rechtbank in deze zaak gehanteerde aanpak, stel ik in Deel V voor als ‘standaardaanpak’.