7.8.3 Wijze van beslissen

Groepen kunnen op minstens drie manieren tot beslissingen komen: door onderhandeling, beraadslaging (en overtuiging) of stemming.1 Onderhandeling betekent dat partijen standpunten of wensen uitwisselen, waarna ze bepalen wie wat krijgt. Beraadslaging wil zeggen dat actoren onderbouwde standpunten uitwisselen en vervolgens gezamenlijk de waarde daarvan beoordelen. Stemming komt neer op de uitkomst van een proces waarin voorkeuren zijn vastgesteld en verzameld. De stemming kan voorafgegaan zijn door beraadslaging.

Uit artikel 27 Wet RO (oud) is af te leiden dat de wetgever besluitvorming bij meerderheid van stemmen voor mogelijk hield. In 1993 is deze bepaling geschrapt (zie paragraaf 4.3). In de geobserveerde raadkameroverleggen werd nimmer een beslissing met een stemming afgedwongen. De rechters streefden naar unanimiteit, althans naar een beslissing waarin alle leden van de meervoudige kamer zich konden vinden. Deze praktijk sluit aan bij ideeën over besluitvorming in meervoudige kamer die rechters in vraaggesprekken naar voren hebben gebracht en die ook in de literatuur zijn geventileerd.2 Stemmen mag formeel wel, maar alleen als het niet anders kan. Een rechter vertelde dat het in zijn lange loopbaan maar één keer was voorgekomen. Bij onenigheid dient er te worden gewerkt aan een compromis waarin alle leden van de meervoudige kamer zich kunnen vinden, zo luidt de communis opinio. Als duidelijk is dat rechters in meervoudige kamer niet door middel van handopsteken tot een beslissing behoren te komen, dan worden ze gedwongen naar elkaars argumenten te luisteren en deze op hun waarde te beoordelen. De kwaliteit van de besluitvorming is daarbij gebaat.3 Een geïnterviewde rechter vertelde dat een rechter die met enige regelmaat een minderheidspositie innam in de meervoudige kamer en zich niet of nauwelijks wilde neerleggen bij het oordeel van de meerderheid, uitgenodigd werd voor een gesprek met de president van zijn gerecht.

Ondanks mogelijke verschillen in functieniveau weegt elke stem van een lid van de meervoudige kamer formeel even zwaar. In de praktijk is de invloed van de ene rechter in de raadkamer groter dan van de andere. Dat kan te maken hebben met inhoudelijke kennis van zaken, ervaring, gezag, functieniveau en dominantie. In de geobserveerde raadkameroverleggen gebruikten de rechters nooit een autoriteitsargument door bijvoorbeeld te refereren aan jarenlange ervaring. Zelden spraken ze een machtswoord, in die zin dat ze aan het einde van een discussie een voorgestelde oplossing onaanvaardbaar noemden of woorden van gelijke strekking gebruikten.4 Onder rechters bestaat de overtuiging dat in meervoudige kamer een beslissing moet vallen door discussie en zo nodig door overreding en consensus.