3.8.2.3 Volledig versus gelimiteerd compartimenteren

Binnen de compartimenteringsleer kunnen twee varianten worden onderscheiden: volledig en gelimiteerd1 compartimenteren. Volledige compartimentering houdt in dat de winst die is aangegroeid of inkomsten die zijn ontstaan in de periode waarin de oude regel werkte, strikt wordt gescheiden van na het werkingsmoment aangegroeide winst of genoten inkomsten. Dit betekent bijvoorbeeld dat een verlies dat is ontstaan onder de werking van de nieuwe regel niet op de onder de oude regel aangegroeide winst in mindering mag worden gebracht. Feitelijk niet-gerealiseerde voordelen worden op deze wijze toch in aanmerking genomen. Dit is enerzijds in overeenstemming met het ne-bis-in-idem-beginsel,2 maar anderzijds niet in overeenstemming met het totaalwinstbegrip. Bij gelimiteerde compartimentering wordt wel rekening gehouden met een verlies dat is ontstaan na het werkingsmoment, waardoor in werkelijkheid niet behaalde winst of een niet geleden verlies niet in de winstberekening wordt betrokken.3

In de tot op heden getroffen compartimenteringsregelingen is de wetgever steeds uitgegaan van volledige compartimentering.4 Alleen in een tweetal arresten inzake de landbouwvrijstelling paste de Hoge Raad nog gelimiteerde compartimentering toe.5 In latere jurisprudentie heeft hij gelimiteerde compartimentering niet meer toegepast. In de sfeer van de deelnemingsvrijstelling gaat de Hoge Raad in HR 22 januari 1997, nr. 31 748 (zie par. 3.8.2.2) zelfs expliciet uit van volledige compartimentering.6 Het is naar mijn mening niet duidelijk of het nadien verschenen besluit van de staatssecretaris van 3 december 1999 alsnog een opening biedt voor gelimiteerde compartimentering.7