3.2 Ontwikkelingen in het communicatiebeleid van de Belastingdienst

Tegenwoordig is het voor de Belastingdienst ‘vanzelfsprekend’ dat hij zich dienstverlenend en hulpvaardig opstelt, veel voorlichting geeft, uitgaat van vertrouwen en waar nodig corrigerend optreedt.1 Maar burgers werden lang niet altijd op deze wijze benaderd: aanvankelijk presenteerde de Belastingdienst zich als een gezaghebbende autoriteit en was communicatie met burgers nauwelijks een thema.2 In de jaren 80 kantelde dit en introduceerde de Belastingdienst een dienstverlenend beleid (paragraaf 3.2.4). Dienstverlening en communicatie gaan daarbij hand in hand. Vanaf dat moment houdt de Belastingdienst zich strategisch bezig met het bevorderen van (vrijwillige) compliance waarbij de communicatie(wijze) met burgers een belangrijke rol speelt.

In deze paragraaf bespreek ik aan de hand van het communicatiebeleid hoe de Belastingdienst de door de jaren heen invulling geeft aan zijn communicatieve taak en welke uitgangspunten daarbij leidend worden geacht. Ik maak een onderverdeling per decennium, waarbij steeds nadruk ligt op bepaalde uitgangspunten voor communicatie met burgers (‘paradigma’).3 Harde grenzen tussen de perioden zijn overigens niet aan de orde: de in de jaren 80 en 90 gelegde fundamenten worden vandaag de dag nog steeds gehanteerd. Er is dan ook geen sprake van ‘trendbreuken’, maar meer van geleidelijke overgangen. Wel nemen bijvoorbeeld de inzichten over belastinggedrag toe, waarmee de communicatieve taakopvatting van de Belastingdienst door de jaren heen wordt uitgebreid en verfijnd.

De bespreking richt zich op de periode vanaf de jaren 70, omdat de voorlichtingsjurisprudentie tot stand kwam eind jaren 70.