1.3 Wetenschappelijke relevantie

In eerdere studies is opgemerkt dat empirisch onderzoek naar rechterlijke oordeelsvorming nog sporadisch voorkomt, terwijl deze verschijningsvorm van het recht zich goed leent voor empirische bestudering.1 Dat gold tot voor kort zeker ook voor vergelijking tussen meervoudige en enkelvoudige rechtspraak. Ook over de grenzen was daar tot de jaren negentig weinig belangstelling voor. Kornhauser & Sager merkten in 1986 op dat traditionele theorieën van rechterlijke oordeelsvorming merkwaardig genoeg onvolledig zijn, omdat zij rechtspraak steeds als een individuele activiteit beschouwen en het collegiale karakter van rechtspraak veronachtzamen.2 In de Engelstalige literatuur is het onderwerp sindsdien veel meer in de belangstelling gekomen, al richt die zich meestal zozeer op het Amerikaanse rechtssysteem dat het resultaat zich niet vaak leent voor toepassing in de continentale of Nederlandse rechtspleging.3

In de Nederlandse rechtswetenschap was lange tijd slechts sporadisch aandacht voor meervoudige en enkelvoudige rechtspraak. In 1859 was nog een proefschrift gewijd aan de ‘alléén-regtsprekende rechter’,4 dat een pleidooi inhield voor het vaker toepassen van unusrechtspraak. Daarna bleef het lange tijd stil. In 1924 schreef het Weekblad van het Recht:

Sindsdien verschenen incidenteel artikelen over het onderwerp.6 De meeste daarvan bevatten opvattingen over meervoudige en enkelvoudige rechtspraak. Weinige berusten op empirisch onderzoek naar daadwerkelijke gevolgen van deze vormen van rechtspraak. Dat is spijtig, aangezien empirisch onderzoek naar de uitwerking van rechtsregels en empirische verificatie van aannames daarover de relevantie van recht en rechtsgeleerdheid versterken.7

De laatste jaren hebben echter diverse publicaties over meervoudig en enkelvoudig beslissen het daglicht gezien. Zo hebben Ten Velden & De Dreu gewezen op psychologische mechanismen in oordeelsvorming door groepen en individuen en hebben Bauw, Van Dijk & Sonnemans experimenten uitgevoerd naar de kwaliteit van meervoudige en enkelvoudige besluitvorming.8 Dit onderzoek bouwt daarop voort door inzicht te bieden in normen en praktijk van zaakstoedeling en met name in rechterlijke oordeelsvorming, door observatie van zittingen en raadkamers en bestudering van jurisprudentie. Het vult daarmee een leemte in de kennis over en het begrip van belangrijke elementen van de rechtspleging in Nederland. Evenzeer slaat het een brug tussen theorie en praktijk door empirische bevindingen te vergelijken met vooronderstellingen over meervoudige en enkelvoudige rechtspraak en theoretische noties over rechterlijke oordeelsvorming. Daarmee helpt het kennis en gedachtevorming te ontwikkelen over de organisatie van de rechtspraak en rechterlijke denk- en oordeelsprocessen, die bruikbaar zijn in het juridisch onderwijs en onderzoek alsook in de professionele praktijk.