6.1.1 Meer zittingen, meer actie

Misschien wel de opvallendste veranderingen in het civiele procesrecht van de afgelopen decennia zijn de gewijzigde rol van de rechter en de prominente plaats die de zitting in de dagvaardingsprocedure is in gaan nemen.1 Van oudsher hadden procespartijen de regie over de procedure en was voor de rechter een lijdelijke rol weggelegd. In 1989 verwierf de comparitie na antwoord een plaats in de wet. Toen moest de rechter nog ambtshalve beslissen of het zinvol was een comparitie te houden. Sinds 2002 is de regel niet langer ‘nee tenzij’, maar ‘ja tenzij’.2 Het aantal comparities sprong omhoog: vóór 1994 werd naar schatting in 15 procent van de civiele zaken op tegenspraak een comparitie gehouden, tegenwoordig gebeurt dat in bijna al deze zaken.3 Het overgrote deel hiervan is bij de enkelvoudige kamer.

Dankzij de zitting kan de rechter gemakkelijker tot de kern van het geschil doordringen en sneller tot een beslissing komen.4 Onderzoek wijst ook uit dat de overtuigingskracht van het gesproken woord groter is dan dat van het geschreven woord. Rechtzoekenden kunnen gemakkelijker begrip opbrengen voor een nadelige beslissing tijdens een mondelinge behandeling dan wanneer ze die van papier lezen.5 Een zitting hoeft overigens niet altijd uit te monden in een vonnis: de comparitie is bedoeld voor informatie-uitwisseling en om partijen desgewenst hun stellingen nader te laten onderbouwen, maar wordt ook benut voor het beproeven van een schikking van partijen en voor overleg over het vervolg van de procedure (art. 30k, eerste lid, Rv).6

De spilfunctie van de comparitie na antwoord heeft ertoe geleid dat er een groter beroep op de zittingsvaardigheden van de rechter wordt gedaan. Van de rechter wordt verwacht dat hij het proces bewaakt en de benodigde inlichtingen vergaart, maar ook dat hij communicatief is en in samenspraak met partijen tot een oplossing van het geschil probeert te komen. De moderne rechter is geen sfinx, maar een actieve rechter (zie paragraaf 6.6.2). Meervoudig zitten kan eraan bijdragen dat zaaksrechters hun uiteenlopende taken goed kunnen vervullen. In dit hoofdstuk zal blijken welke meerwaarde meervoudig zitten heeft.