Bewijsrecht in fiscale bestuurlijke boetezaken (FM nr. 180) 2024/9.4.11:9.4.11 Overschrijding van de redelijke termijn

Bewijsrecht in fiscale bestuurlijke boetezaken (FM nr. 180) 2024/9.4.11

9.4.11 Overschrijding van de redelijke termijn

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Volgens art. 6 lid 1 EVRM heeft de boeteling recht op een behandeling van zijn zaak binnen een redelijke termijn.1 Als die termijn wordt overschreden,2 compenseert de Nederlandse belastingrechter de boeteling door de boete te matigen.3 De Hoge Raad heeft daartoe enige vuistregels geformuleerd.4 Van belang is dat de overschrijding van de redelijke termijn ex art. 6 EVRM een zelfstandige grond voor vermindering van de boete oplevert.5 Staat de overschrijding eenmaal vast, dan volgt daaruit automatisch dat de boete moet worden gematigd.6 De rechter is daartoe gehouden.7 De rechter dient bovendien altijd ambtshalve te onderzoeken óf de redelijke termijn is overschreden.8 In hoger beroep strekt dat onderzoek zich vermoedelijk ook uit naar de beoordeling van de overschrijding zoals de rechtbank in eerste aanleg die heeft uitgevoerd.9 Ook de Hoge Raad verricht een dergelijk onderzoek (in ieder geval ten aanzien van de duur van de cassatieprocedure) ambtshalve.10 Het fiscale boeterecht wijkt op dit punt af van de sfeer van de heffing. Om een immateriële schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn van berechting in de sfeer van de heffing te krijgen,11 moet daar in beginsel om worden verzocht.12

De Hoge Raad heeft aldus een zelfstandige onderzoeksplicht op de rechter gelegd. De rechter kan niet volstaan met het constateren van een overschrijding wanneer de vaststaande feiten daartoe aanleiding geven. Hij moet actief de benodigde feiten verzamelen en dus zo nodig bewijsopdrachten geven, stukken opvragen of vragen stellen. Hoewel de Hoge Raad dit niet als zodanig heeft benoemd, is er de facto sprake van een kwestie van openbare orde.13 Ondanks dat de boeteling dus geen stelplicht of bewijslast heeft, is het verstandig om een uitdrukkelijk beroep te doen op de mogelijke overschrijding van de redelijke termijn. Dat roept voor de rechter namelijk een motiveringsplicht in het leven: als de rechter van oordeel is dat er geen overschrijding heeft plaatsgevonden, hoeft hij dat slechts te onderbouwen indien de boeteling heeft geklaagd over de termijn van de behandeling.14 Bovendien geldt voor gevallen waarin de rechter de boete geheel vernietigt, een bijzondere regeling. Compensatie van de overschrijding van de redelijke termijn door middel van matiging levert in zulke gevallen uiteraard niets op. In plaats daarvan kan de boeteling dan (net zoals in de sfeer van de heffing) recht hebben op een immateriële schadevergoeding.15 Opvallend is dat de Hoge Raad voor de toekenning van een dergelijke vergoeding wél een verzoek vereist.16

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.