8.2.3 De beschermde rechtspositie van de koper

Ook in de Nederlandse literatuur wordt veelal de beschermde rechtspositie van de koper tot uitgangspunt genomen, om vervolgens te onderzoeken hoe deze positie nader gekwalificeerd moet worden en of de koper ook over deze ‘beschermde rechtspositie’ reeds voor vervulling van de voorwaarde kan beschikken.1 Aangezien de eigendomsverkrijging uitsluitend nog afhankelijk is van de vervulling van de voorwaarde, zou sprake zijn van een goederenrechtelijk gesecureerde eigendomsverwachting. Meer recent is door Stolz betoogd dat de mogelijkheid om te kunnen beschikken over een recht uit hoofde van een voorwaardelijke overdracht (uitsluitend) zou moeten afhangen van de vraag of iemand een beschermde rechtspositie heeft, welke vraag hij voor de koper onder eigendomsvoorbehoud bevestigend beantwoordt.2 Deze benadering is duidelijk geïnspireerd door het Duitse recht, waarin van een Anwartschaftsrecht wordt gesproken indien ‘von einem mehraktigen Erwerbstatbestand schon so viele Erfordernisse erfüllt sind, daû von einer gesicherten Rechtsstellung des Erwerbers gesprochen werden kann, die der Veräuûerer nicht mehr einseitig zu zerstören vermag.’3

Zoals hiervoor aan de orde kwam, is daarvan naar Duits recht sprake bij een overdracht onder opschortende voorwaarde, omdat § 161 BGB bewerkstelligt dat de vervreemder de positie van de verkrijger niet meer eenzijdig kan frustreren. § 161 (1) BGB bepaalt namelijk dat beschikkingen door de vervreemder gedurende de periode van onzekerheid, behoudens derdenbescherming, bij het intreden van de voorwaarde ongeldig zijn, voor zover zij de eigendomsverkrijging zouden verhinderen of nadelig zouden beïnvloeden. Onder tussenbeschikkingen vallen niet uitsluitend vervreemdingen door de verkoper gedurende de periode van onzekerheid, maar ook beschikkingen door de curator van de vervreemder of door diens schuldeisers bij wijze van executie.4 Aldus is de goederenrechtelijke werking ten opzichte van derden gewaarborgd: zodra de voorwaarde in vervulling gaat, zijn alle tussentijdse beschikkingen ongeldig, zodat zij niet aan de eigendomsverkrijging door de koper in de weg kunnen staan. Naar Duits recht staat daarmee vast dát de koper een beschermde rechtspositie heeft. Vanuit dat uitgangspunt is de rechtspositie van de koper in de loop der tijd vervolgens als Anwartschaftsrecht gekwalificeerd en is aangenomen dat hij over dat recht kan beschikken.5

Tegen de achtergrond van het voorgaande komt de typering van de positie van de koper als beschermd gedurende de periode van onzekerheid voor het Nederlandse recht neer op een petitio principii.6 De positie van de koper is namelijk pas beschermd indien de goederenrechtelijke werking van de vervulling van de voorwaarde is gewaarborgd. Hoewel naar Nederlands recht buiten kijf staat dát vervulling van de voorwaarde goederenrechtelijke werking heeft, neemt dat niet weg dat daarvoor een verklaring moet worden gegeven, alvorens aan de goederenrechtelijke werking ook bepaalde consequenties kunnen worden verbonden voor de rechtspositie van de koper gedurende de periode van onzekerheid. De beschermde rechtspositie van de koper kan dan ook niet als verklaring voor de goederenrechtelijke werking van de vervulling van de voorwaarde worden aangedragen, omdat aldus geredeneerd wordt aan de hand van hetgeen nog bewezen moet worden.