8.11 Het begrip `Teilwert' en het `Prinzip der Einzelbewertung'

Misschien wel het belangrijkste aspect van de `Teilwere is dat het betrokken goed individueel dient te worden gewaardeerd waarbij het waardetechnisch relevant is dat het onderdeel van een onderneming uitmaakt. De individuele waardering van het goed (Prinzip der Einzelbewertung) staat voorop. Alleen in uitzonderlijke gevallen (bijvoorbeeld wanneer dit tot grote administratieve problemen zou leiden of technisch onmogelijk is) staat het Duitse handelsrecht andere methoden toe, zoals `Gruppen- oder Sammelbewertung',Festbewertung, Durchschnittsbewertung' en Yerbrauchsfolgeverfahren'1.

Waarom wordt er eigenlijk zo zwaar getild aan de individuele waardering? Volgens Knobbe-Keuk2 maakt het Prinzip der Einzelbewertung' dat de meerwaarde van het ene niet kan worden gecompenseerd met de minderwaarde van het andere (Saldierungsverbot). Het verbod om te salderen is tevens van toepassing wanneer er zich bij de vaststelling van de waarde van een onderneming als geheel bepaalde omstandigheden voordoen die bij de waardering van het individuele goed geen rol spelen. Als voorbeeld noemt Knobbe-Keuk een onderneming die een aantal producten vervaardigt waarvan er één verliesgevend is. In dit geval mag er bij de waardevaststelling van het verliesgevende product geen compensatie plaatsvinden met de hogere waarden van de overige (winstgevende) producten.

In min of meer gelijke zin oordelen Herrmann/Heuer /Raupach3. Zij geven aan dat de stille reserves in de ene groep goederen niet in aanmerking mogen worden genomen bij de bepaling van de `Teilwert' van een andere groep.

Op 30 november 19884 spreekt het Bundesfinanzhof zijn oordeel uit over het Prinzip der Einzelbewertung: 'Der Teilwert, wie er seit 1934 in § 12 des Reichsbewertungsgesetzes 1934 (§ 10 BewG 1965) definiert ist, erfordert keine Gesamtbewertung'. Het `Prinzip der Einzelbewertung' betekent volgens het Bundesfinanzhof wel dat bij de waardering van een individueel goed rekening gehouden moet worden met het feit dat het goed tot de onderneming behoort. `...handelt es sich dabei um eine Ausstrahlung des Grundsatzes der wirtschaftlichen Einheit auf die Bewertung der einzelnen Wirtschaftsgiiter?

Littmann/Bitz/Meincke5 zijn van mening dat een eventuele overrentabiliteit van de onderneming niet moet worden toegerekend aan de diverse activa en passiva; de overrentabiliteit mag volgens hen bij de bepaling van de bedrijfswaarde van een individueel actief geen rol spelen. Bij de waardering van een actief (ook in een situatie van overrentabiliteit van de gehele onderneming) dient uitsluitend rekening te worden gehouden met de omstandigheid dat dit deel uitmaakt van de onderneming als zijnde het grotere geheel.