4.3.1 Niet-betaling als grond voor teruggaaf

Art. 29 lid 1 Wet OB 1968 bepaalt dat in geval van annulering, verbreking, ontbinding of gehele of gedeeltelijke niet-betaling, of in geval van prijsvermindering nadat de goederenlevering of dienst is verricht, de maatstaf van heffing dienovereenkomstig wordt verlaagd en er voor de ondernemer in zoverre recht op teruggaaf ontstaat van de door hem voldane belasting. Dit lid sluit naadloos aan bij de bewoordingen van art. 90 lid 1 Btw-richtlijn, zij het dat het aan de verlaging van de maatstaf gekoppelde gevolg (het ontstaan van het recht op teruggaaf) in de Btw-richtlijn ontbreekt.

Het is voor het eerst dat wat betreft de oninbare vorderingen expliciet aansluiting wordt gezocht bij de bewoordingen uit de Btw-richtlijn. Onder art. 29 Wet OB 1968 (tot 2017) en de Wet OB 1954 werd immers niet gesproken over ‘niet-betaling’, maar over een recht op teruggaaf ‘voor zover de vergoeding niet is en niet zal worden ontvangen’. Uit de wetsgeschiedenis kan echter worden afgeleid dat met de invoering van ‘niet-betalen’ geen wijzigingen zijn beoogd ten opzichte van het ‘niet ontvangen’.1 Ook het feit dat art. 29 lid 1 Wet OB 1968 (tot 2017)2 al richtlijnconform moest worden uitgelegd, vormt een argument voor de opvatting dat voor de uitleg van het begrip ‘niet-betaling’ te rade kan worden gegaan bij de uitleg die aan het ‘niet ontvangen’ werd gegeven.3

Deze paragraaf is als volgt opgebouwd. In paragraaf 4.3.1.1 behandel ik de vraag wat onder ‘niet-betaling’ moet worden verstaan. Paragraaf 4.3.1.2 staat vervolgens in het teken van het logische gevolg van de verlaging van de maatstaf van heffing: de teruggaaf van btw. Besproken wordt in welke situaties zich een teruggaaf van btw zal voordoen. In paragraaf 4.3.1.3 ga ik in op het vereiste dat art. 29 Wet OB 1968 alleen toepassing vindt als aanvankelijk een vergoeding in rekening is gebracht. Paragraaf 4.3.1.4 gaat vervolgens in op de vraag of ten onrechte gefactureerde btw, die op grond van art. 37 Wet OB 1968 verschuldigd is geworden, bij niet-betaling op de voet van art. 29 Wet OB 1968 voor teruggaaf in aanmerking kan komen. In paragraaf 4.3.1.5 zet ik de nationale regeling vervolgens af tegen het Unierecht en in paragraaf 4.3.1.6 ga ik in op de verhouding van art. 29 lid 1 Wet OB 1968 tot het rechtskarakter van de btw. Ik rond af in paragraaf 4.3.1.7